Náttúran.is

Réttir

Það er sá tími, þegar fé er smalað til rétta á haustin af fjalli. Réttir mun merkja nokkuð svipað og rekstur. Nokkuð var og er misjafnt eftir byggðarlögum, hvenær réttir hófust, en lengi vel var miðað við föstudaginn eða fimmtudaginn í 21. Viku sumars. Sumstaðar er þó miðað við ákveðinn mánaðardag. Göngur og réttir eru svo yfirgripsmikið og fjölbreytilegt efni, að það er utan við ramma þessa bæklings.

Einkunn

Höfuðdagur

Hann er 29. ágúst til minnngar um það, er Heródes konungur Antipas lét hálshöggva óíhannes skírari að beiðni Salóme. Orðið sést ekki í ritum fyrr en seint á 15. öld, enda enginn hægðarleikur að finna þjált orð fyrir hið latneska heiti decollatio, sem nánast þýðir afhöfðun.Um höfuðdaginn er í rauninni er ekkert sérstakt að segja annað en hina alkunnu veðurtrú. Fjöllmargir dagar voru taldir marktækir til veðurspádóma, en enginn þó jafnalmennt og höfuðdagur. Í stuttu máli var vonað eða óttast, að með honum skipti um veður til góðs eða ills og það veður skyldi haldast til rétta  eða um það bil næstu þrjár vikur. Þótt fásinna sé auðvitað að tengja veðurbreytingar við ákveðinn mánaðardag, er um þetta leyti ársins ekki fráleitt að búast við slíku af veðurfræðilegum sökum.Um þessar myndir fer sólin að ganga undir á norðurpólnum. Þá eykst hitamunur milli kuldabeltis og hitabeltis og veldur sterkum vestanvindum ofarlega í gufuhvoldinu. Af þessu verður oft talsverð breyting á gangi, dýpt og kreppu lægða á jörðu niðri, og getur það ástand haldist um nokkurt skeið. Reynsluvísindi kynslóðanna eru ekki ætíð með öllu út í hött.

Einkunn

Tvímánuður byrjar

Tvímánuður er 5. mánuður sumars eftir gömlu tímatali. Hann hefst með þriðjudeginum í 18. viku sumars eða hinni 19., ef sumarauki er, þ.e. 22. – 28. ágúst. Í Snorra Eddu heitir hann kornskurðarmánuður.

Einkunn

Haustið

Haustið, hvenær byrjar það? Þegar vötn og lygnar ár verða sterkblá eins og til að endurspegla trega himinsins. Þessi hausttregi minnir á sársætan söknuð konu sem er að eldast og það er gott og lífið er ljúft, en einstöku sinnum stingur upp kollinum endurminning frá munaðarfullum léttleika æskunnar. Þó maður væri heimskur þá – það var eitthvað við það.

Um haustjafndægur er eins og allar vættir fari á stjá í rökkurbyrjun. Eins og álfur eða smánykur leynist í skugganum undir hverjum steini. Vilborg Dagbjartsdóttir, skáld og kennari, hafði aðra viðmiðun og sagði í gullfallegu ljóði að haustið væri komið þegar lítil börn birtust á götunum með skólatöskur á bakinu. Það má líka miða við fyrstu laufin sem breyta um lit og verða gul og rauð og sýna sína sönnu liti þegar blaðgrænan hefur dregið sig í hlé.

Samkvæmt gamla dagatalinu byrjar tvímánuður í 18. viku sumars og um leið hefst meyjarmerkið, sem er tengt jörðu, uppskeru og meltingu. Við söfnum saman og byrjum að ganga frá. Þá er samkvæmt gregorísku almanaki komið fram að 23. ágúst. Það er eitthvað undarlegt við fyrsta hauststorminn. Honum fylgja sterkar tilfinningar. Þeir sem taka þétt á púlsi ferðahelganna segja að strax eftir verslunarmannahelgina minnki umferðin.

Hauststormur er sterkur fyrirboði þess sem koma skal. Hann slítur laufin, sérstaklega fer hann illa með stóru laufin á öspunum. Birki og víðilauf eru minni og þessu vanari. En undir niðri leynist líka einhver notalegheitakennd í storminum. Eins og þessi stóra náttúra ýti okkur í skjól. Skjól sem er í senn takmarkað, hlýtt og kunnuglegt. Ýti okkur inn á við í heim bókmennta, mynda, tónlistar og hugarflugs. Nú orðið þekkja sum okkar sýndarheiminn betur en náttúruna úti fyrir með víðar flesjur, móa og sanda, blá fjöll og síbreytileg ljósbrigði.

Einkunn

Frídagur verslunarmanna

Hann er nú jafnan haldinn fyrsta mánudag í ágúst. Verslunarmenn í Reykjavík fengu sinn fyrsta almenna frídag 13. september 1894. Gekkst Verslunarmannafélag Reykjavíkur þá fyrir hátíð að Ártúni við Elliðarár. Næstu tvö ár var hann ekki haldinn á ákveðnum degi, en þó í ágústmánuði. Árið 1897 var ákveðið, að hann skyldi vera á föstum mánaðardegi, gamla þjóðhátíðardaginn frá 1874, 2. ágúst. Hélst sú skipan fram yfir 1930, að núgildandi regla komst á.

Samkomustaðurinn var í fyrstu við Ártún sem í upphafi, en síðar var tekið að fara í skemmtierðir í nágrenni Reykjavíkur. Árið 1935 var byrjað að halda samkomur á Þingvöllum og hélst það fram að síðari heimstyrjöld. Eftir það varð hann smám saman almennur frídagur alls vinnandi fólks.

Hér á græna kortinu sérð þú tjaldstæði á Íslandi. Skilgreining: „Svæði ætlað til gistingar í tjöldum og þessháttar búnaði. Ætlast er til að farið sé að gát um náttúruna og umhverfis svæðin.“

Aðeins stjörnumerkt tjaldstæði skv. gæðakerfi tjalda.is eru merkt inn á græna kortið.

Mynd: Í útlegu. Ljósmynd: Ósk Vilhjálmsdóttir

Einkunn