Náttúran.is

Samkomulag í loftslagsmálum á COP17 í Durban

• Nýtt lagalega bindandi samkomulag um losun með þátttöku allra náist 2015
• Gengið verður frá 2. skuldbindingartímabili Kýótó en með takmarkaðri þátttöku
• Ísland tekur á sig sambærilegar skuldbindingar og önnur Evrópuríki
• Tillaga Íslands um endurheimt votlendis til að draga úr losun samþykkt

Samkomulag náðist aðfararnótt sunnudags á loftslagsráðstefnunni í Durban í Suður-Afríku um aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Meginþættirnir í samkomulaginu eru að þróuð ríki taka á sig lagalega bindandi skuldbindingar um minnkun losunar á vettvangi Kýótó-bókunarinnar eftir 2012, en nýtt samningaferli sem tekur til allra ríkja á að hefjast strax á næsta ári og leiða til samkomulags árið 2015, sem sé lagalega bindingu.

Örlög Kýótó-bókunarinnar voru pólitískt mikilvægasta viðfangsefni fundarins í Durban, sem var 17. árlegt aðildarríkjaþing Loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Skv. Kýótó taka nær 40 þróuð ríki á sig tölulegar skuldbindingar um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda á tímabilinu 2008-2012. Viðræður um skuldbindingar á nýju tímabili eftir 2012 hafa staðið yfir í um 5 ár, en hafa verið í sjálfheldu um langt skeið vegna skilyrða sem ríkin sem bera skuldbindingar hafa sett. Annars vegar vilja þau að Bandaríkin, sem staðfestu bókunina ekki, hafi sambærilegar skuldbindingar og Kýótó-ríkin, en hins vegar að stór og ört vaxandi þróunarríki á borð við Kína, Indland og Brasilíu taki á sig aukna ábyrgð. Á liðnu ári hafa svo þrjú stór ríki tilkynnt að þau séu ekki tilbúin að taka á sig frekari losunarskuldbindingar undir hatti Kýótó: Japan, Rússland og Kanada. Þróunarríki hafa lagt ofurþunga á að Kýótó haldi áfram eftir 2012 þrátt fyrir að þessi ríki auk Bandaríkjanna hyggist standa þar fyrir utan. Ríkin sem hafa tilkynnt að þau séu tilbúin að taka á sig nýjar skuldbindingar innan Kýótó eru ríki ESB, Ísland, Noregur, Sviss, Ástralía, Nýja-Sjáland og nokkur fleiri. Þessi ríki eru ábyrg fyrir um 16% heimslosunar, en upphaflega átti Kýótó að ná til meira en helmings losunar í heiminum.

ESB setti þá kröfu fram í Durban að vinna hæfist við gerð nýs lagalega bindandi samkomulags sem næði til allra ríkja og gengi í gildi ekki síðar en 2020. Ella gætu ríki sambandsins ekki auðveldlega tekið á sig skuldbindingar innan Kýótó. Þessi krafa náðist í gegn á lokasprettinum, viðræður eiga að hefjast á næsta ári og ljúka 2015, en reiknað er með að samkomulagið taki gildi á heimsvísu 2020. Það gæti verið bókun, sambærileg við Kýótó, en einnig eru tilgreindir aðrir og veikari möguleikar á lagalegu formi. Indland barðist harkalega gegn orðalagi um sterka lagalega bindingu slíks samkonulags, en Bandaríkin og Kína og fleiri ríki hafa einnig verið treg til að taka á sig skuldbindingar sem eru bindandi samkvæmt alþjóðalögum.

Í ákvörðun Durban-fundarins sem lýtur að endurnýjun Kýótó eru sett fram tölubil um áformaða minnkun losunar til 2020 sem ríkin sjálf hafa tilkynnt. Á næsta ári á að ganga frá fastri tölu fyrir einstök ríki um minnkun losunar á 2. skuldbindingartímabili, sem verður annað hvort 5 eða 8 ár eftir árslok 2012. Einnig var gengið frá reglum um losunarbókhald og skráningu, s.s. varðandi kolefnisbindingu og viðskipti með losunarkvóta. Þessar reglur taka nokkrum breytingum frá því sem áður var, en ekki stórvægilegum.

Ýmsar fleiri ákvarðanir voru teknar í Durban um framkvæmd loftslagssamningsins og verkefni á sviði loftslagsvænnar tækni, aðlögunar að loftslagsbreytingum, stöðvun skógareyðingar o.fl. Ein sú veigamesta lýtur að fyrirkomulagi og stjórn nýs loftslagssjóðs til að aðstoða þróunarríki við ýmis verkefni á sviði loftslagsmála. Stefnt er að því að framlög þróaðra ríkja til þróunarlanda á sviði loftslagsmála verði árlega um 100 milljarðar Bandaríkjadala árið 2020.

Skuldbindingar og áherslumál Íslands

Ísland hefur lýst sig reiðubúið til að taka þátt í 2. skuldbindingartímabili Kýótó-bókunarinnar og er listað meðal slíkra ríkja í ákvörðun Durban-fundarins um framlengingu Kýótó. Þar kemur fram að Ísland muni taka á sig sameiginlega skuldbindingu með ríkjum ESB á 2. skuldbindingartímabili. Ísland mun því ekki vera með sérstaka tölulega skuldbindingu innan Kýótó eftir árslok 2012, heldur vera undir sameiginlegu hvolfi flestra Evrópuríkja. Samkomulag um þetta var gert við ESB fyrir Kaupmannahafnarfundinn 2009, en það kemur fyrst til framkvæmda nú þegar ákvörðun liggur fyrir um framtíð Kýótó. Ísland verður virkur hluti af evrópsku viðskiptakerfi eftir áramót 2012 -2013 skv. ákvæðum EES-samningsins, sem mun þá ná til yfir 40% losunar hér á landi, einkum frá stóriðju. Með þessu fyrirkomulagi er komið í veg fyrir tvöfalt reglukerfi yfir losun á Íslandi; annars vegar skv. Kýótó en hins vegar skv. EES-samningnum. Ísland býr nú við sérstakt ákvæði í Kýótó-bókuninni gagnvart losun frá stóriðju. Á 2. skuldbindingartímabili verður þetta ákvæði óþarft, þar sem stóriðja mun þá búa við samræmdar evrópskar reglur skv. EES-samningnum.

Ný aðgerð til að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda var samþykkt í Durban, um endurheimt votlendis. Ísland lagði þá tillögu upphaflega fram og var efni hennar að mestu samþykkt í fyrra. Sumar tillögur sem tengjast losun frá landnotkun og upptöku kolefnis í gróðri og jarðvegi eru umdeildar, en votlendistillaga Íslands hefur almennt fengið jákvæðar undirtektir. Ísland hefur haldið fram sjónarmiðum kynjajafnréttis og virkrar þátttöku kvenna í ákvarðanatöku. Texti þess efnis, sem Ísland hefur lagt til, er á nokkrum stöðum í Durban-samkomulaginu og fyrri samningstextum.

Einkunn

14 norrænar loftslags- og orkulausnir á COP17

Á sýningu Norrænu ráðherranefndarinnar á COP17 loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Durban er vakin athygli á 14 bestu staðbundnu lausnunum á Norðurlöndum á sviði endurnýjanlegrar orku og loftslagsumbóta en 14 umhverfislausnir voru tilnefndar í samkeppni um norrænt orkusveitarfélag 2011 sem Norræna ráðherranefndin stóð fyrir með þátttöku fyrirtækja, einstaklinga, sveitarstjórna og svæða í hvetjandi aðgerðum til að stuðla að vistvænum breytingum.

Danska sveitarfélagið Albertslund var síðan útnefnt norrænt orkusveitarfélag 2011. Þá hlutu Drammen í Noregi og sænska sveitarfélagið Lidköping sérstaka viðurkenningu fyrir sín verkefni. Jyrki Katainen forsætisráðherra Finnlands afhenti verðlaunin á Norðurlandaráðsþingi í byrjun Nóvember 2011.

Nánari upplýsingar eru á www.nordicenergymunicipality.org/

Sjá einnig http://www.nordicenergysolutions.org/ - opnbera norræna vefsíðu um lausnir á sviði vistvænna orkugjafa.

Einkunn

Rússíbani olíunotkunar

Áhugavert myndband um notkun jarðefnaeldsneytis í heiminum og þann rússíbana sem sú þróun hefur verið. Nú er komið að stóra fallinu.

Einkunn

Loftslag og lífríki

Umhverfisstofnun stendur fyrir málþingi um áhrif loftslagsbreytinga á náttúrufar og lífríki þ. 2. desember frá kl. 13:00 til 16:30, á Grand Hotel-Hvammi.

Dagskrá:

13:00 Opnun málþings - Kristín Linda Árnadóttir forstjóri Umhverfisstofnunar

13:10 Losun gróðurhúsalofttegunda, staða og horfur - Christoph Wöll, Umhverfisstofnun

13:30 Hnattrænar loftslagbreytingar og áhrif þeirra. Hvert stefnir? - Halldór Björnsson, Veðurstofu Íslands

13:50 Náttúrulegar sveiflur og langtíma breytingar á sýrustigi sjávar við Ísland - Jón Ólafsson, Hafrannsóknastofnun og Háskóla Íslands

14:10 Endurheimt votlendis sem mótvægisaðgerð - Jón Guðmundsson, Landbúnaðarháskóla Íslands

14:30 Kaffi

14:45 Skógar og loftslagsbreytingar - Arnór Snorrason, Brynhildur Bjarnadóttir, Björn Traustason og Þorbergur Hjalti Jónsson,  Rannsóknastöð skógræktar, Mógilsá

15:05 Líffræðileg fjölbreytni - Hildur Vésteinsdóttir, Umhverfisstofnun

15:20 Fæðubreytingar í sjó og áhrif á sjófuglastofna við Íslands - Arnþór Garðarsson prof. emiritus

15:40 Þróun svartfuglsveiða – tölur úr veiðiskýrslum - Steinar Rafn Beck, Umhverfisstofnun

16:00 Innrásarvíkingar, Erling Ólafsson, Náttúrufræðistofnun Íslands

16:20 Samantekt fundarstjóra

16:30 Lok málþings

Ljósmynd. Sandsíli við Jökulsárlón, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Kolefnisvottaðir hamborgarar - Svíþjóð

Loftslagsbreytingar eru komnar á matseðilinn - CO2 merktir hamborgarar

Max hamborgarastaðirnir (Max) eru veitingahúsakeðja sem nær til allrar Svíþjóðar og hóf hún starfsemi 1968. Hún er önnur stærsta hamborgarakeðjan í Svíþjóð og rak 67 veitingahús árið 2008.

Max hefur lengi starfað að því að draga úr umhverfisáhrifum starfseminnar og nýjasta nýjungin er að merkja kolefnisnotkun matarins og að kolefnisjafna matinn. Max varð fyrsta hamborgarakeðja heims til að reikna út kolefnislosun allrar vörulínu sinnar. Þetta var gert með aðstoð samtaka sem starfa á hagnaðarlausum grunni og eru sérhæfð í sjálfbærri þróun sem kalla sig, Hið náttúrulega skref (sjá vef The Natural Step).

Að reikna út losunina var auðveldara en hjá veitingastöðum sem eru opnir í hádeginu og eru sífellt að breyta um matseðil, þar sem matseðillinn er sá sami frá degi til dags. Max deildi upplýsingum um kolefnislosun með viðskiptavinum sínum, með því að merkja greinilega kolefnislosun vegna mismunandi vöru á matseðlinum.

Markmið þessarar aðgerðar var að hvetja viðskiptavini almennt til að velja valkosti sem eru góðir fyrir loftslag Jarðar og fá þá til að hugsa um áhrif fæðuframleiðslu til loftslagsbreytinga almennt séð. Þetta er mikilvægt þar sem viðskiptavinir hamborgarastaða eru ekki endilega þeir sem eru hvað hlynntastir umhverfisvernd.

Heildar kolefnisfótspor allra Max hamborgarastaða var metið sem samsvarandi u.þ.b. 27.000 tonnum af koltvíoxíði á ári. Um 70 prósent af heildarlosuninni verður til við framleiðslu á nautakjöti. Fyrirtækið jafnar síðan út kolefnislosun sína með því að gróðursetja tré í Afríku.

Losunin umreiknast yfir í u.þ.b. 89.000 tré sem eru gróðursett á hverju ári, sem jafngildir svæði sem nær yfir 890 fótboltavelli. Það að nota tré til að jafna út kolefnislosunina, veitir viðskiptavinum staðarins skiljanlegar upplýsingar um hvað kolefnisígildi merkja í raun og veru.

Fyrirtækið hefur einnig sett fram útreikninga á heimalöguðum mat, og nokkrir hefðbundnir sænskir heimilisréttir voru greindir til að skaða viðmiðun sem hægt væri að nota til að bera loftslagsáhrif Max vörulínunnar saman við.

Niðurstaðan er sú að heimalagaður matur losar álíka mikið af kolefni og hefðbundnir Max hamborgararéttir.

Auk þess að grípa til aðgerða gegn loftslagsbreytingum hefur fyrirtækið náð öðrum áföngum í umhverfismálum:

• Allir hamborgarastaðirnir eru knúnir áfram með 100% vindorku
• Allir nýir hamborgarastaðir eru útbúnir með lágorku LED-lýsingu í staðinn fyri rneonljós.
• Öll farartæki fyrirtækisins eru umhverfisvæn.
• Max hefur opnað heimsins fyrsta hamborgarastað fyrir þá sem aka um á reiðhjólum.-
• Allir hamborgarastaðirnir endurvinna pappa og rafmagnsbúnað
• Einungis umhverfisvottaður fiskur er á matseðlinum
• Allir starfsmenn fá þjálfun hjá Umhverfisskóla Max

Áhrif verkefnisins á loftslagsbreytingar hefur verið metið og niðurstöðurnar eru eftirfarandi:

• Það var 15% hlutfallsleg aukning í sölu á loftslagsvænum réttum á matseðlinum.
• Hugmyndir viðskiptavina Max um umhverfisvernd urðu jákvæðar í hópi sem óx úr 3% upp í 11% (bara meðal Svía) og frá 5% upp í 15% (allir viðskiptavinir Max).
• Max hefur fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum sem hefur mikið almannatengslagildi: Nokkur verðlaun voru veitt fyrirtækinu, 131 greinar voru skrifaðar af blaðamönnum, og það voru um 80 beiðnir  til stjórnenda fyrirtækisins um að halda mikilvæga fyrirlestra á fundum og ráðstefnum um mat og sjálfbærni.
• Staða fyrirtækisins á markaði batnaði og rannsókn sýndi að sá fjöldi viðskiptavina sem lítur á Max sem fyrsta valkostinn í skyndibitafæði jókst úr 18% árið 2007 í 21% árið 2008 (sem er hærra hlutfall en hjá McDonalds). (Það er ekki ljóst hvort loftslagsverkefni fyrirtækisins er eina ástæðan fyrir aukningunni).

Enn frekari upplýsingar
Max og loftslagsverkefnið www.max.se/en/environment.aspx
Kolefnisjöfnun alls matseðilsins (á sænsku):http://www.max.se/ klimatdeklaration.aspx

Einkunn