Náttúran.is

Sáðalmanak fyrir febrúar 2012

Fyrsta sáðalmanak fyrir árið 2012 lítur nú dagsins ljós en Guðfinnur Jakobsson í Skaftholti tók saman efni í sáðalmanök Náttúrunnar í fyrra og heldur áfram að taka þau saman fyrir okkur í ár.

Efnið er unnið úr sáðalmanaki Maríu Thun, en hún hefur fengist við rannsóknir á tengslum himintungla og gróðurs í rúmlega 60 ár og gefur út sáðalmanak á hverju ári. Höfuðáhrifin eru frá tunglinu, eftir því hvernig það stendur gagnvart stjörnumerkjum dýrahringsins.

Dagur  Tími

1.  febrúar   00 – 04 ávöxtur, 05 – 24  rót
2.  febrúar   00 – 17 rót, 17 – 24 óhagstætt
3.  febrúar   00 – 24 rót
4.  febrúar   00 – 04 rót,  05 – 24 blóm
5.  febrúar   00 – 24 blóm
6.  febrúar   00– 04 blóm, 05 – 24 blað
7.  febrúar   00– 20 blað, 21 – 24 ávöxtur
8.  febrúar   00 – 24 ávöxtur
9.  febrúar   00 – 12 ávöxtur, 13 – 24 óhagstætt
10. febrúar  00 – 04 óhagstætt, 05 – 08 ávöxtur, 09 – 24 rót
11. febrúar  00 – 05 rót, 05 – 24 óhagstætt
12. febrúar  00 – 24 rót
13. febrúar  00 – 12 rót, 14 – 24 blóm
14. febrúar  00 - 18 blóm, 19 –24 óhagstætt
15. febrúar  00 – 24 óhagstætt
16. febrúar  00 – 17 óhagstætt, 18 – 24 blað
17. febrúar  00 – 24 ávöxtur
18. febrúar  00 – 24 ávöxtur
19. febrúar  00 – 05 ávöxtur,  06 – 24 rót
20. febrúar  00 – 24 rót
21. febrúar  00 – 09 rót, 10 – 24 blóm
22. febrúar  00 – 24 blóm
23. febrúar  00 – 20 blóm, 21 – 24 blað
24. febrúar  00 – 24 blað
25. febrúar  00 – 13 blað, 14 – 24 óhagstætt
26. febrúar  00 – 24 óhagstætt
27. febrúar  00 – 24 ávöxtur
28. febrúar  00 – 13 ávöxtur, 14 – 24 rót
29. febrúar  00 – 19 rót, 20 – 24 óhagstætt

Oftast liggur í augum uppi hvað eru rætur, blaðplöntur, ávextir og blóm en hér skulu talin upp nokkur atriði sem geta vafist fyrir okkur. Upplýsingarnar eru úr garðabók Maríu Thun.

• Til rótarplantna teljast líka sellerí, hnúðsellerí, kálrabi eða pastinaka og laukar.
• Til blaðplantna teljast hnúðfennel, aspargus, rósakál og blómkál.
• Til blómplantna teljast blómplöntur þó þær vaxi upp af laukum og brokkóli.
• Til ávaxta teljast baunir, linsubaunir, allar korntegundir, kúrbítur, grasker, agúrkur, tómatar og maiskorn.

Annað skýrir sig sjálft.

Grafík: Sáðalmanak fyrir febrúar 2012. Gengið er út frá því að tíminn sé ekki lína heldur spírall sem heldur endalaust áfram að mynda hringi. Árið er einn hringur og snið hvers mánaðar því 1/12 úr hring. Tunglstaðan sést á efsta baug fyrir ofan mánaðarsniðið. Línur þekja þá daga og tíma dags þegar gott er að sá til tiltekinnar tegundar jurtar. Rauð lína er fyrir ávöxt, græn fyrir blaðplöntu, brún fyrir rótarplöntu og gul fyrir blómplöntur. Táknin; ávöxtur, blað, rót og blóm eru staðsett í byrjun og við lok tímabils til afmörkunar. Guðrún A. Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Sáðalmanak fyrir júlí 2011

Guðfinnur Jakobsson í Skaftholti heldur áfram að taka saman fyrir okkur efni úr sáðalmanaki Maríu Thun, en hún hefur fengist við rannsóknir á tengslum himintungla og gróðurs síðastliðin 60 ár a.m.k. og gefur út sáðalmanak á hverju ári. Höfuðáhrifin eru frá tunglinu, eftir því hvernig það stendur gagnvart stjörnumerkjum dýrahringsins.

Júlí 2011

Dagur  Tími

1. júlí      00 – 24 blóm
2. júlí      00 – 16 blóm, 17 – 24 blað
3. júlí      00 – 24 blað
4. júlí      00 – 04 blað, 05 – 08 ávöxtur, 10 – 19 blóm, 21 – 24 blað
5. júlí      óhagstæðir
6. júlí      dagar
7. júlí      til
8. júlí      sáningar
9. júlí      00 – 24 blóm
10. júlí    00 – 24 blóm
11. júlí    00 – 03 blóm, 04 – 24 blað
12. júlí    00 – 24 blað
13. júlí    00 – 10 blað
14. júlí    00 – 24 ávöxtur
15. júlí    óhagstæður
16. júlí    00 – 11 óhagstæður, 14 – 24 rót
17. júlí    00 – 21 rót, 22 – 24 blóm
18. júlí    00 – 24 blóm
19. júlí    00 – 22 blóm
20. júlí    00 – 24 blað
21. júlí    00 – 13 blað, 14 – 24 blóm
22. júlí    00 – 02 blóm, 04 – 24 blað
23. júlí    00 – 02 blað, 04 – 24 ávöxtur
24. júlí    00 – 24 ávöxtur
25. júlí    00 – 02 ávöxtur, 03 – 24 rót
26. júlí    00 – 24 rót
27. júlí    00 – 17 rót, 18 – 24 blað
28. júlí    00 – 10 blóm, 11 – 24 óhagstætt
29. júlí    00 – 09 ávöxtur, 10 – 24 blóm
30. júlí    00 – 24 blað
31. júlí    00 – 12 blað, 14 – 20 ávöxtur, 21 – 24 blað

1. til og með 12. júlí hagstætt tímabil til útplöntunar og uppskeru rótarávaxta á „rótardögum“, 13. til og með 26. júlí hagstætt til söfnunar blað og blómjurta og þá á „blað- eða blómadögum“, 27. til og með 31. aftur hagstætt til útplöntunar og uppskeru rótarávaxta.

Sjá nánar um það hvaða plöntur teljast til rótar, blaða, blóma og ávaxta hér.

Grafík: Sáðalmanak fyrir júlí 2011. Línur þekja þá daga og tíma dags þegar gott er að sá til tiltekinnar tegundar jurtar. Rauð lína er fyrir ávöxt, græn fyrir blaðjurt, brún fyrir rótarávöxt og gul fyrir blómplöntur. Táknin; ávöxtur, blað, rót og blóm eru staðsett í byrjun og við lok tímabils. Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Radísur í Eldhúsgarðinum

Radísa – rót – fljótspírandi

Sáning:
Sá inni frá mars og fram í apríl – sá úti frá miðjum apríl  og fram að júlí. Sá oft t.d með tveggja-þriggja vikna millibili en ekki miklu í einu. Má sá á milli raða annarra plantna sem eru seinsprottnar eins og gulrætur. Radísur ýta hver annarri frá og þarf ekki mikið að grisja enda þægilegt að sá þeim því fræin eru stór. (Það er ekkert sem bannar að sá lengur fram á sumarið en ég nenni því alls ekki og mæli þess vegna ekki með því.)

Annað:
Nota má fersk, ung blöð af radísum í grænan drykk eða í salat eins og kryddplöntu. Radísufræ sérstaklega til að nota í spírun á veturna og hafa fengist í sumum verslunum og eru sterk og góð í salat. Radísur eru skrautlegar á matarborðinu. Ormar og flugur sækja í radísur og stundum eru þær ræktaðar til að vera fæða fyrir slík dýr innan um aðrar tegundir svo þær sleppi óskaddaðar.

Lækningarmáttur:
Radísur eru einkum taldar hjálpa innir líffærum eins og lifri, gallblöðru og nýrum. Þær eru taldar blóðhreinsandi og margt annað gott gerandi. Blöðin eru mjög C-vitamín rík.

Uppskera:
Radísur eru fljótsprottnar og ætar umþb. 4 vikur eftir þeim er sáð. Þess vegna frá byrjun maí og fram í ágúst byrjun.

Geymsla:
Yfirleitt eru radísur borðaðar ferskar og hráar – ef til vill með salti af því þær eru beiskar en ekki geymdar og mæli ég með því.

Grafík: Radísa í Eldhúsgarðinum, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Gulrætur í Eldhúsgarðinum

Gulrót – rótar – dæmi um seinspírandi plöntu

Sáning:
Sá fyrir innirækt frá febrúar til apríl – sá úti frá miðjum apríl og fram að júní. Gulrótum er sáð beint á vaxtarstað. Það er góður siður við rótarávexti yfirleitt.

Aukaatriði:
Hægt er flýta fyrir spírun gulróta með því að setja fræin í bleyti í einn til tvo sólarhringa og þá er spírutími þeirra venjulegur. Gott er að klípa ögn framan af blöðunum og nota í salat því að það eru mikil steinefni í blaðbroddunum. Mjög erfitt er að planta út gulrótum en það er hægt í fyrstu grisjun þegar þær eru mjög litlar og ná sumar þeirra sæmilegum vexti. Til að verjast sniglum er gott að strá einhverju beittu umhverfis raðirnar eins og skeljasandi, vikri, fínum ársandi eða eggjaskurn. Akrýldúkur verndar fyrir gulrótaflugu ef hún gerir vart við sig. Á hinn bóginn er fyrsta hreinsun á illgresi og losun jarðvegsins á milli raða hjá gulrótunum afar mikilvæg. Eftir það fara þær að vaxa. Akrýldúk verður því ekki varanlega komið við fyrr en að fyrstu einni eða tveimur yfirferðum er lokuð. Ekki er nú vitað nákvæmlega um ferðir gulrótarflugunnar.

Lækningamáttur:
Gulrætur hafa verið kallaðar sítrónur norðursins vegna C-vitamín innihalds síns en í þeim er líka karótin sem gefur C-vitamín og þær þykja góðar fyrir augun. Úr þeim fæst einnig B-vitamín og margvísleg steinefni.

Uppskera: Taka má upp gulrætur allt frá júlílokum og fram undir jól (ef breitt er yfir þær t.d gras til að verjast frosti).

Geymsla:
Best er að borða gulrætur ferskar og hráar. Þær geymast þvegnar fram í mars á köldum stað ef þær liggja ekki í bleytu á pokabotni. Í þurrum sandi geymast þær fram í maí (segja þeir sem kunna það – það mistekst alltaf hjá mér). Í frysti geymast þær fram á vor einnig. Líka má setja þær í súr. Gulrætur má þurrka en þær verða nokkuð harðar og því betri í súpur en hrámeti.

Grafík: Gulrót í Eldhúsgarðinum, beð 4. Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Sáðalmanak fyrir júní 2011

Guðfinnur Jakobsson í Skaftholti heldur áfram að taka saman fyrir okkur efni úr sáðalmanaki Maríu Thun, en hún hefur fengist við rannsóknir á tengslum himintungla og gróðurs síðastliðin 60 ár a.m.k. og gefur út sáðalmanak á hverju ári. Höfuðáhrifin eru frá tunglinu, eftir því hvernig það stendur gagnvart stjörnumerkjum dýrahringsins.

Júní 2011

Dagur  Tími

1. júní      00 – 24 rót.
2. júní      00 – 24 rót.
3. júní      00 – 06 rót, 07 – 24 blóm.
4. júní      00 – 24 blóm.
5. júní      00 – 09 blóm, 10 – 24 blað.
6. júní      00 – 16 blað, 17 – 24 ávöxtur.
7. júní      óhagstæður til sáningar.
8. júní      00 – 24 ávöxtur.
9. júní      00 – 10 ávöxtur, 11 – 24 rót.
10. júní    00 – 14 óhagstætt tímabil, 15 – 24 rót.
11. júní    00 – 14 rót, 14 – 24 óhagstætt.
12. júní    00 – 16 óhagstætt, 16 – 24 blóm.
13. júní    00 – 21 blóm, 22 -24 blað.
14. júní    00 – 24 blað.
15. júní    00 – 15 blað, 15 – 24 óhagstætt.
16. júní    00 – 02 blað, 03 – 24 ávöxtur.
17. júní    00 – 22 ávöxtur, 22 – 24 óhagstætt.
18. júní    00 – 24 rót.
19. júní    00 – 06 rót, 07 – 21 blóm/ávöxtur, 22 – 24 rót.
20. júní    00 – 12 rót, 13 – 24 blóm.
21. júní    00 – 24 blóm.
22. júní    00 – 17 blóm, 18 – 24 blað.
23. júní    00 – 18 blað, 19 – 24 blóm.
24. júní    00 – 08 blóm, 09 – 24 blað.
25. júní    00 – 18 blað, 19 – 24 ávöxtur.
26. júní    00 – 24 ávöxtur.
27. júní    00 – 16 ávöxtur, 17 – 24 blóm.
28. júní    00 – 10 blóm, 11 – 24 rót.
29. júní    00 – 24 rót.
30. júní    00 – 14 rót, 15 – 24 blóm.

Tímabilið frá 2. til og með 14. júní hagstætt til útplöntunar og uppskeru róta. 15. til og með 29. júní hagstætt til uppskeru og/eða söfnunar blaða/blóma. Sem dæmi væru góð tímabil til að safna birkilaufi, sem og blaðjurtum þann 22. júní frá kl. 18 til kl. 18 þann 23. og aftur frá kl. 9 þann 24. til kl. 18 þann 25. júní. Blómum frá kl. 19 þann  23. til kl. 8 þann 24. júní, einnig aftur frá kl. 17 þann 27. til kl. 10 þann 28. júní, einnig frá kl. 15. þann 30. júní.

Á þessum tímabilum sem hér eru upp talin eru blöðin og/eða blómin kröftugust, en það þýðir samt ekki að þau séu einskis virði utan þessara tímabila. Einnig er ávallt hagstæðara að safna eða uppskera ofanjarðarhluta jurta fyrri hluta dags, eða fram til kl. hálftvö og uppskera rætur/rótarávexti seinni hluta dags og fram á kvöld.

Sjá nánar um það hvaða plöntur teljast til rótar, blaða, blóma og ávaxta hér.

Grafík: Sáðalmanak fyrir júní 2011. Línur þekja þá daga og tíma dags þegar gott er að sá til tiltekinnar tegundar jurtar. Rauð lína er fyrir ávöxt, græn fyrir blaðjurt, brún fyrir rótarávöxt og gul fyrir blómplöntur. Táknin; ávöxtur, blað, rót og blóm eru staðsett í byrjun og við lok tímabils. Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn