Náttúran.is

Hvað eru fótspor í umhverfinu?

Hugtakið Ecological Footprint (vistfræðilegt fótspor) er notað um mælieiningu þess sem við mennirnir þurfum/notum mikið af landi á líftíma okkar, bæði til að koma á móts við neyslu og til að taka á móti sorpinu sem frá okkur kemur, miðað við þá tækni sem nútíminn bíður upp á við öflun og förgun. Mælieiningin sýnir hvað við skiljum eftir okkur og er umfram sjálfbært líf, sem væri í þessu samhengi sama sem núll eða enginn hektari lands.

Ef við skiptum Jörðinni niður á íbúana sem eru í dag um 6,5 milljarðar, fengi hver íbúi um 1,78 hektara. Það er ef að heimurinn væri sanngjarn, sem hann er auðvitað ekki. Sem dæmi um raunveruleikann má nefna að meðalmaður í Bandaríkjunum notar sem samsvarar 9,57 hekturum lands á líftíma sínum en Evrópubúi sem heldur neyslu sinni í skefjum og lifir „umhverfisvænum lífsstíl“ notar samt um 4,8 hektara. Indverjar nota minnst eða 0,5 hektara.

Ef að við reiknum með því að 300.000 Íslendingar eyði svipað og meðal-Ameríkani (sem er ekki fjarri lagi eða?) þýðir það að við séum að ganga á 2.871.000 hektara eða 28.710 km2 af Íslandi, þ.e. þriðjung landsins, nú þegar. Ef allir notuðu jafn stóran hlut og Ameríkanar og við Íslendingar, þyrftum við Jarðarbúar að eignast fleiri hnetti til að búa á eða þrjár jarðarkúlur til viðbótar þeirri sem við erum að ganga á núna. Á árinu 2001 fór mannkynið að nota um 1,2* af getu Jarðar eða um 20% meira en hún þolir. Athugið að þetta var árið 2001 og Jörðin sjálf hefur ekki stækkað neitt eða bætt við getu sína til að gefa af sér né taka við síðan.

Þessir útreikningar gera ráð fyrir því að Jörðin sé ekki aðeins eitt allsherjar yfirráðasvæði mannsins og gert er ráð fyrir því að aðrar dýra- og plöntutegundir þurfi einnig sitt lífrými, enda gætum við ekki lifað án þeirra heldur. Svo þessi 12% sem þeim eru ætluð eru auðvitað aðeins reiknað þeim á eigingjörnum forsendum, ekki vegna manngæsku eða vegna virðingar fyrir líffræðilegri fjölbreytni.

*miðað við að 1 sé geta Jarðar.
Til að skoða þetta nánar farið á: ecofoot.org, zerofootprint.net, footprintnetwork.org.

Einkunn

Hvað eru umhverfisviðmið?

Umhverfisviðmið eða markmið eru í eðli sínu ekkert frábrugðin fjárhagslegum markmiðum. Hlutverk beggja er að mæla árangur af starfssemi fyrirtækisins á mismunandi sviðum, þó svo að auðveldlega sé hægt að fullyrða að fjárhags- og umhverfismarkmið séu hvert öðru háð. Það er þó einn grundvallarmunur á fjárhaglegum og umhverfislegum markmiðum. Hin fjárhagslegu hafa þróast í fjölda áratuga eða árhundruði meðan umhverfislegu markmiðin eru tiltölulega ný af nálinni og fyrirtæki byrjuðu ekki að setja umhverfisviðmið í einhverjum mæli fyrr en eftir 1996 þegar ISO 14001 staðallinn var fyrst samþykkur. Þessi grundvallarmunur á umhverfis- og fjárhagslegum markmiðum hefur hins vegar mikla praktíska þýðingu.

Bókhaldsforrit fyrirtækja miða að því að fylgjast á auðveldan máta með fjárhagslegum lykiltölum. Kerfin eru byggð með það í huga að geta á auðveldan og fljótlegan hátt fengið út öll helstu fjárhagsleg viðmið sem hægt er þar sem upplýsingar skipta öllu í hörðum heimi samkeppninnar. Umhverfisupplýsingar eru ekki innbyggðar í upplýsingakerfi fyrirtækja eins og fjárhagslegar upplýsingar. Að skilgreina umhverfismarkmið er í sjálfu sér ekki erfitt. Hið flókna er að skilgreina hvar og hvernig auðveldast er að safna saman upplýsingum úr upplýsingakerfinu.

Þar sem umhverfisupplýsingar eru oft af skornum skammti hefur fólk því tilhneigingu til að mæla það sem hægt er að mæla í stað þess að mæla það sem er mikilvægt. Grunnur að öllum viðmiðum er að þekkja núverandi stöðu (grunnstöðuna) áður en viðmiðin eru sett. Án þess að þekkja grunnstöðuna er afskaplega erfitt að vita hvort markmiðum hafi verið náð.

Að vita ekki grunnstöðuna er líklega algengustu mistök sem fyrirtæki gera við markmiðasetningu. Markmiðin verða því oft ekkert annað en fallegur ásetningur án þess að hægt sé að segja til um hvort þeim hafi verið náð eða ekki. Grundvallaratriðið í allri markmiðasetningu er því að skilgreina grunnstöðu áður en markmið eru sett.

Sjá „Einkenni góðra umhverfisviðmiða“.

Einkunn

World Green Building Council

World Green Building Council er óháð ráð sem er stjórnað af aðilum úr byggingariðnaðinum og hefur það að meginmarkmiði að flýta fyrir framþróun í vistvænni hönnun í byggingariðnaði í heiminum. Hlutverk ráðsins er að veita samtökum um vistvænar byggingar aðstoð og upplýsingar. Auk þess veitir ráðið þjóðum leiðbeiningar við að stofna sambærileg samtök. WGBC var stofnað árið 2002 af samtökum 8 landa. Árið 2009 samanstendur ráðið af samtökum frá 14 löndum víða um heim, auk þess sem 7 þjóðir hafa verið samþykktar og eru að vinna að inngöngu í ráðið.

Nýlega var Vistbyggðarráð (áður nefnt Vistvæn byggð) stofnað þar sem leiðbeiningar WGBC hafa verið notaðar við að koma félaginu á fót. Þrjátíu og tvö fyrirtæki og stofnanir eru aðilar að stofnun ráðsins. Sjá nánar á vef Vistbyggðarráðs http://sites.google.com/site/vistvaen/home.

Einkunn

Upplýsingalíkön mannvirkja - BIM

Að undanförnu hefur rutt sér til rúms ný aðferðafræði við hönnun, byggingu, rekstur og viðhald mannvirkja sem nefnd er BIM, Building Information Modeling en hún byggist á því að allir hlutaðeigandi aðilar verkefnis vinna í sameiginlegu upplýsingalíkani fyrir viðkomandi mannvirki.

Allir aðilar vinna með rafrænar, staðlaðar og samkvæmar upplýsingar. Verktakinn nýtir líkanið á framkvæmdatímanum og við verklok er rekstraraðilanum afhent heildarlíkanið til notkunar við rekstur byggingarinnar.

Sú hugmynd, sem liggur að baki BIM, fellur einkar vel að grunnhugmyndinni sem vistvæn hönnun byggist á og liggur því beint við að þróa þessar tvær aðferðir samhliða. Í báðum tilfellum er lögð áhersla á markvissari vinnubrögð en áður hafa almennt verið viðhöfð á hönnunarstigi og aukið vægi er sett á fjárhagsleg og umhverfisleg viðmið. Þá er ákvarðanataka færð framar í hönnunarferlið en upplýst ákvarðanataka, sem tekin er á fyrstu stigum hönnunar, er afar mikilvæg við að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum. Sett hefur verið í gang samstarfsverkefni nokkurra aðila í íslenskum byggingariðnaði, sem nefnt er BIM- Ísland.

Nánari upplýsingar er að finna á www.bim.is.

Einkunn

AB Agriculture Biologique

AB Agriculture Biologique er franskt vottunarmerki um lífræna framleiðslu á landbúnaðarafurðum og vottar að varan hefur verið framleidd á lífrænan hátt og uppfylla öll skilyrði lífrænnar ræktunar skv. 9. og 15. grein Evrópureglugerðar (EEC) 2092/91. Matvæli þurfa að innihalda a.m.k. 95% lífrænt ræktað hráfefni til að fá BIO-vottun.

Sjá nánar á vef AB Agriculture Biologique.

Einkunn