Náttúran.is

Hvað eru fótspor í umhverfinu?

Hugtakið Ecological Footprint (vistfræðilegt fótspor) er notað um mælieiningu þess sem við mennirnir þurfum/notum mikið af landi á líftíma okkar, bæði til að koma á móts við neyslu og til að taka á móti sorpinu sem frá okkur kemur, miðað við þá tækni sem nútíminn bíður upp á við öflun og förgun. Mælieiningin sýnir hvað við skiljum eftir okkur og er umfram sjálfbært líf, sem væri í þessu samhengi sama sem núll eða enginn hektari lands.

Ef við skiptum Jörðinni niður á íbúana sem eru í dag um 6,5 milljarðar, fengi hver íbúi um 1,78 hektara. Það er ef að heimurinn væri sanngjarn, sem hann er auðvitað ekki. Sem dæmi um raunveruleikann má nefna að meðalmaður í Bandaríkjunum notar sem samsvarar 9,57 hekturum lands á líftíma sínum en Evrópubúi sem heldur neyslu sinni í skefjum og lifir „umhverfisvænum lífsstíl“ notar samt um 4,8 hektara. Indverjar nota minnst eða 0,5 hektara.

Ef að við reiknum með því að 300.000 Íslendingar eyði svipað og meðal-Ameríkani (sem er ekki fjarri lagi eða?) þýðir það að við séum að ganga á 2.871.000 hektara eða 28.710 km2 af Íslandi, þ.e. þriðjung landsins, nú þegar. Ef allir notuðu jafn stóran hlut og Ameríkanar og við Íslendingar, þyrftum við Jarðarbúar að eignast fleiri hnetti til að búa á eða þrjár jarðarkúlur til viðbótar þeirri sem við erum að ganga á núna. Á árinu 2001 fór mannkynið að nota um 1,2* af getu Jarðar eða um 20% meira en hún þolir. Athugið að þetta var árið 2001 og Jörðin sjálf hefur ekki stækkað neitt eða bætt við getu sína til að gefa af sér né taka við síðan.

Þessir útreikningar gera ráð fyrir því að Jörðin sé ekki aðeins eitt allsherjar yfirráðasvæði mannsins og gert er ráð fyrir því að aðrar dýra- og plöntutegundir þurfi einnig sitt lífrými, enda gætum við ekki lifað án þeirra heldur. Svo þessi 12% sem þeim eru ætluð eru auðvitað aðeins reiknað þeim á eigingjörnum forsendum, ekki vegna manngæsku eða vegna virðingar fyrir líffræðilegri fjölbreytni.

*miðað við að 1 sé geta Jarðar.
Til að skoða þetta nánar farið á: ecofoot.org, zerofootprint.net, footprintnetwork.org.

Einkunn

Ákvörðun Grænlands - Landið eða fólkið

Grein þessi birtist upphaflega í júlí-tölublaði mánaðarritsins Róstur. Upplýsingar um Róstur og hvernig nálgast má blaðið má finna á vefsíðunni www.rostur.org.

Loftslagsbreytingar hafa gert Grænland að næstu auðlindaparadís kapítalismans, en á kostnað hvers?

Mannkynið er í afneitun. Við vitum að ofnotkun okkar, verkun, neysla og losun á eldsneyti, málmum og jarðefnum er að drepa plánetuna og okkur sjálf. Við vitum líka að þessi sykurhúðaða neysla okkar er takmörkum háð. En ósvífin höldum við áfram; meira og meira, hraðar og hraðar – í afneitun reynum við að forðast þá hnattrænu rassskellingu sem yfir vofir.

Lengi vel vonaði ég að hnattrænt neyðarástand loftslagsbreytinga, í bland við óumflýjanlegan raunveruleika þess að hátindi olíuaðgangs hefur verið náð, myndi vekja okkur upp af þessu sjálfselska auðlindahamstri. Og kannski mun það gerast áður en verður um seinan. En í millitíðinni hefur kapítalisma Vesturlanda hlotnast enn ein ástæðan til að fagna. Um leið og ísinn drýpur og brestur af hvítum massa Grænlands, uppgötvast fjársjóðskista jarðefna, málma, járngrýtis og olíu, auk ríkulegs magns af vatnsafli sem aðstoðar okkur við að hita, brjóta og breyta jarðefnunum í hlutina sem okkur „vantar“.

Biðröð eftir bestu bitunum

Öll stærstu nöfnin eru komin í röð eftir aðgöngumiða að þessari enn einu stórveislu jarðarinnar. Statoil, Chevron og Exxon-Mobil vilja olíuna. Treu North Gems eru á höttunum eftir demöntum, gulli og roðasteinum. Alcoa eltist við vatnið sem kemur við bráðnun hins aldagamla íss – fyrir stíflur og vatnsorku til að bræða ál.

Fyrirtækið Greenland Minerals and Energy (sem n.b. er ekki grænlenskt verkefni, heldur ástralskt námufyrirtæki) vilja komast í úran, sink og öll hin töfrum vöfðu „sjaldgæfu jarðefni“ sem eru ómissandi fyrir tæknina sem finna má í fartölvum, i-podum og stafrænum myndavélum. Fyrirtækið lýsir verkefni sínu svo: „Að leysa úr læðingi jarðefnaríkidæmi Grænlands, eitt af heimsins síðustu ónumdu svæðum náttúruauðlinda“. „Leysa úr læðingi“ – eins og verið sé að frelsa eitthvað sem fast er í jörðinni og vill ólmt komast út; eins og jörðin hafi af illindum haldið því frá fyrirtækinu, en nú munum við ekki þjást lengur – þetta ósnerta svæði verður bugað, tamið og látið þjóna þörfum okkar.

En hvað um Grænlendingana? Hvað finnst þeim um að þessi fremur einangraða eyja verði fyrir innrás jakkafata, þyrla og borpalla frá Bandaríkjunum, Ástralíu, Bretlandi og Noregi? Þeim mætir nú ómöguleg ráðgáta. Eftir að hafa lengi vel kennt loftslagsbreytingum, orsökuðum af eldsneytisneyslu, um eyðileggingu landsins síns og arfteknum lifnaðarháttum, hefur þeim nú verið sagt að þeirra eini möguleiki á að verða loksins frjáls undan oki Danaveldis, sé að bora eftir olíu, og stuðla þannig að enn frekari hlýnun jarðar.

Félagslegt frelsi eða umhverfislegt frelsi? Það er blákaldur valkosturinn. Þið fáið ekki bæði – annað hvort vegnar landinu vel eða fólkinu. Maður gegn náttúru. Svo einfalt er það.

Kárahnjúkar: Sagan endurtekur sig á Grænlandi

Einkunn

Tilskipun um mat á umhverfisáhrifum endurskoðuð

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur ákveðið að hefja endurskoðun á tilskipun um mat á umhverfisáhrifum. Íslensk löggjöf á þessu sviði er byggð á tilskipuninni í samræmi við EES-samninginn. Ákveðið hefur verið að gefa öllum tækifæri til að koma á framfæri athugasemdum og ábendingum um lykilatriði tilskipunarinnar, svo sem um matsáætlanir, árangur við framkvæmd umhverfismats, samhæfingu milli landa, hlutverk umhverfisyfirvalda og tengsl við loftslagsbreytingar og líffræðilegan fjölbreytileika. Athugasemdir og ábendingar eiga að berast eigi síðar en 24. september næstkomandi. Að því loknu hefst endurskoðunin á vegum framkvæmdastjórnarinnar.

Sjá nánar á heimasíðu Evrópusambandsins.

Lög um mat á umhverfisáhrifum.

Grafík: EES - Evrópska efnahagssvæðið

Einkunn

Áframhaldandi yfirborðshækkun og súrnun hafsins

Teikn eru á lofti um að hækkun yfirborðs sjávar og súrnun hafsins vegna loftslagsbreytinga verði meira vandamál en áður var talið. Þetta er niðurstaða nýrrar skýrslu sem Norræna ráðherranefndin hefur gefið út um helstu vísindaniðurstöður sem birst hafa síðan fjórða skýrsla Milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar kom út árið 2007. Halldór Björnsson, verkefnisstjóri loftslagsrannsókna hjá Veðurstofu Íslands, er einn af fjórum höfundum skýrslunnar.

Halldór segir að stöðugar framfarir hafi orðið í loftslagsvísindum síðan að fjórða skýrsla IPCC kom út fyrir þremur árum. Það endurspeglist bæði í fjölda nýrra vísindagreina og einnig í framgangi rannsóknaáætlana. Hann segir meginniðurstöðu skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar vera þá að skýrsla IPCC standi en í sumum tilvikum reynist staða mála alvarlegri en þar var talið. Til dæmis séu teikn á lofti um að sjávarborðshækkun verði meiri en IPCC taldi auk þess sem nýjar rannsóknir á súrnum sjávar sýni betur hversu alvarlegt vandamál þar er við að etja. Samdráttur hafísbreiðunnar í Norður-Íshafi heldur áfram, sérstaklega að sumarlagi. Þó ísbráðnunarmetið frá sumrinu 2007 hafi ekki verið slegið sumrin 2008 og 2009 er ljóst að hafísinn er þynnri en fyrr og líklegt að mikil sumarbráðnun haldi áfram eins og lesa má um í nýlegri frétt á heimasíðu Veðurstofunnar.

Eftirfarandi eru nokkrar lykilniðurstöður úr nýlegum rannsóknum:

• Einkenni um áframhaldandi loftslagsbreytingar eru greinileg. Þótt hlýnun á allra síðustu árum hafi ekki verið eins ör og árin þar á undan, er þessi sveifla innan skammtímabreytileika sem vænta má meðal annars vegna innri breytileika í loftslagskerfinu.
• Sjávarborð heldur áfram að hækka. Nýlegt mat bendir til að væntanleg hækkun sjávarborðs verði meiri en gert er ráð fyrir í skýrslu IPCC.
• Útbreiðsla hafíss á Norðurskautinu hefur ekki orðið jafn lítil og sumarið 2007, en til lengri tíma eru breytingarnar í sömu átt, þ.e. hafísbreiðan heldur áfram að minnka.
• Á sumum svæðum Grænlands hefur jökulísinn bráðnað hratt undanfarin ár. Það hefur ekki verið staðfest hvort þetta er tímabundið ástand eða merki um langtímaþróun. Verulegrar bráðnunar gætir einnig á Suðurskautslandinu.
• Hlýnun hefur nú verið staðfest yfir hluta ísbreiðunnar á Suðurskautslandinu. Erfitt hefur reynst að rekja hlýnun sem mælst hefur á Norðurheimskautssvæðinu beint til hnattrænnar hlýnunar af mannavöldum vegna mikils náttúrulegs breytileika á svæðinu.
• Rannsóknir hafa aukist á „hinu“ CO2 vandamálinu svonefnda, þ.e. súrnun hafsins. Þótt auðvelt sé að meta súrnun sjávar út frá auknum styrk CO2 í andrúmslofti, er enn ónægur skilningur á hvaða áhrif þetta hefur á líf og ferli í hafinu.
• Einhlítar sannanir liggja ekki fyrir um stórvægilegar breytingar á hvirfilbyljum í hitabeltinu af völdum hnattrænnar hlýnunar þó mögulega verði stærstu fellibyljirnir öflugri með áframhaldandi hlýnun.
• Eftir þó nokkur ár án marktækra breytinga á styrk metans í andrúmslofti frá því snemma á tíunda áratug síðustu aldar hefur styrkur þess nú aukist frá árinu 2007.
• Áhrif breytileika í útgeislun sólarinnar á hitastig Jarðarinnar eru lítil og jafnvel þótt í hönd fari tímabil þar sem útgeislun sólarinnar er í lágmarki mun það í mesta lagi hafa tímabundin áhrif til þess að draga úr hlýnun. Tilgátan um áhrif geimgeisla á skýjamyndun og þar með loftslag hefur ekki verið staðfest.
• Niðurstöður IPCC um tengsl aukins styrks CO2 í andrúmslofti við breytingar á meðalhitastigi standa óhaggaðar.
• Nýjar rannsóknir benda til þess að styrkur CO2 gæti aukist meira miðað við útblástur en áður hefur verið áætlað vegna gagnvirkra ferla þar sem náttúrulega losun eykst í kjölfar hlýnunnar og einnig vegna þess að það dregur úr upptöku CO2.
• Ef miðað er við að styrkur gróðurhúsalofttegunda (eða hlýnun) fari ekki yfir einhver fyrirfram ákveðin viðmiðunnarmörk, draga þessi gagnvirku ferli úr því olnbogarými sem er til losunar.

Hér má nálgast skýrsluna á norden.org.

Grafík: 3 ísbirnir á ísjaka, Guðrún Tryggvadóttir ©Náttúran.is.

Einkunn

Alþjóðlegur dagur sanngjarnra viðskipta/Fair Trade

Gefum taktinn fyrir sanngjarnari heimi!

Þann 8. maí verður Alþjóðlegur dagur sanngjarnra viðskipta haldinn hátíðlegur um allan heim. Í fyrra tóku um 8 milljónir manna þátt og létu Íslendingar að sjálfsögðu ekki sitt eftir liggja.
Í ár munum við auðvitað gera gott betur og fjölmenna niður á Austurvell kl. 15 til að berjast gegn fátækt, ósanngirni og barnaþrælkun. Við berjumst fyrir félagafrelsi og lýðræði og styðjum lífræna ræktun með jákvæðum aðferðum.

Yfir tvöhundruð viðburðir hafa verið skipulagðir í öllum heimsálfum og eru þeir af öllum stærðum og gerðum og má þar nefna teppamarkaði, sölubása, vínsmökkunarkvöld og götuhátíðir. Hér á Íslandi munum við slá trumbur í takt við íbúa Svasílands, Bretlands og fleiri landa sem efna til trumbuhringja í tilefni dagsins og byrjar dagskráin hér á landi kl. 15 þann 8. maí á Austurvelli.
 
Stomphópur mun mæta á staðinn og troða upp og trumbuhringur Hlutverkasetursins sýnir okkur hvernig berja á húðirnar. Að auki verða eigendur Fafu leikfanga á staðnum með heldur óhefðbundnar Fairtrade vörur.

Hápunkturinn verður svo þegar við sameinumst í einn stóran trumbuhring til að láta boðin berast sem hæst og hvetjum við alla til að taka með sér sín eigin hljóðfæri, jafnt heimatilbúin sem önnur!
 
Auðvitað getum við breytt heiminum!

Sjá Fair Trade búðina og Fair Trade deildina hér á Náttúrumarkaði.

Einkunn