Náttúran.is

Allskonar fljótlegar berjauppskriftir

Berjauppskeran hefur verið með ólíkindum í ár, alls staðar á landinu. Bláber vaxa í meira magni en elstu menn muna og krækiberjatínslunni líkja sumir við að moka sandi.

Hér eru nokkrar góðar og fljótlegar uppskriftir:

Hrábláberjasulta
500 g hrásykur
1 kg bláber
Hrásykrinum er stráð yfir berin í skál og látin liggja í smátíma, hrært varlega í af og til þangað til að sykurinn hefur sogað til sína nóg af safanum í berjunum til að útlitið sé sultulegt. Tilbúið!

Engin suða, ekkert vesen! Hráberjasultan geymist ekki eins lengi og soðin og í sótthreinsaðar krukkur lögð sulta en ef ekki á að sulta fyrir allan veturinn heldur gleðjast yfir ferskri uppskeru í nokkra daga, dugir þessi uppskrift vel til.

Bláberjasulta
1 kg bláber
1 kg sykur (eða 80 g.)
Blandið saman og sjóðið varlega í 10 mínútur. Tilbúið á krukkurnar.

Frosin ber
Bláber (eða hvaða ber sem er) eru lögð í plastglas, vatni hellt yfir svo yfir fljóti. Lokað með plastfólíu og sett í frysti. Þannig geymast berin „fersk“ langt fram á næsta ár. Einnig hægt að setja í litla samlokupoka og hella vatni með og binda þétt fyrir með bandi.

Sæt ber allt árið
Bláberjum (eða hvaða berjum sem er) er velt upp úr sykri/hrásykri, sett í plastpoka og fryst.

Þurrkuð ber
Bláber (eða hvaða ber sem er, þó ekki mjög stórum og safaríkum) eru sturtað í ofnskúffu sem búið er að leggja bökunarpappír á. Sett í ofn og kveikt undir á 50oC í nokkra klukkutíma, ágætt að hafa ofninn örlítið opinn af og til svo rakinn fari út. Ágætt að snúa nokkrum sinnum en ekki nauðsynlegt. Berin þorna og verða „þurrkuð ber“, þvílíkt lostæti og geymast allt árið.

Myndin er af bláberjum. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir

Einkunn

Að baka kartöflur

Á sama hátt og soðnar kartöflur eru undirstaða allrar kartöflueldamennsku má líta á bökuðu kartöfluna sem hulstur af skinni sem heldur utan um innvols sem má blanda með salti og kryddi, smjöri, eggjum, kavíar eða osti og breyta þannig að vild. Stundum er kartaflan bökuð aftur eftir að innihaldinu hefur verið skóflað út og því umbreytt.

Bökunarkartöflur ættu að vera nokkuð stórar og þær mega vera mjölmiklar. Þegar kartöflur eru bakaðar þarf hitinn að vera hár. Gera þarf ráð fyrir að minnsta kosti klukkustund. Oft tekur það lengur. Séu kartöflurnar settar beint á plötu eða grind í ofninum verður skinnið stökkt. Ef skinnið er núið með olíu verður það mýkra. Sumir rista lítinn kross í kartöfluna svo gufan komist út, einkum þegar hún á lítið eftir til að fullbakast. Indíánar eru sagðir baka sínar kartöflur grafnar í sand sem má vel gera í stóru fati. Aðrir leggja kartöflurnar í fat með grófu, náttúrulegu salti í botninum.

Séu kartöflur vafðar í álpappír eða settar í lokað ílát soðna þær í eigin raka, hvort sem er í ofni eða á grilli. Svo má skera kartöfluna í sneiðar en láta þó botninn haldast heilan svo hún opni sig í eins og ílangt blóm og flettist út, olíubera hana og krydda með timjan eða sesamfræjum. Þá tekur töluvert skemmri tíma fyrir hana að bakast og hitinn má vera góður meðalhiti.

Enn ein aðferð er að stinga hreinum þriggja tommu nagla gegnum kartöflurnar til að leiða hitann inn að miðju og skera litlar sneiðar af hvorum enda til að hleypa út raka. Þetta styttir bökunartímann.

Einkunn

Sveppir

Villisveppirnir koma að áliðnu sumri. Auðfundnastir eru furusveppir og lerkisveppir, sem eru fágætt sælgæti. Þeir vaxa í sambýli við nefnd tré, sérstaklega þau minni. Þessir sveppir mynda svampbotn undir hinu eiginlega sveppakjöti og eru bestir svo ungir að svampbotninn hefur ekki myndast, aðeins kjötið. Þeir eru fallega gulir og séu þeir þurrkaðir og settir í þéttlokaða krukku gefa þeir frá sér hunangsilm, þegar krukkan er opnuð um veturinn, og minna á allt það ljúfa sem tilheyrði sumrinu. Það er merkilegt við þessa lykt að hún ber aðeins með sér góðar minningar. Svo skyldi ekki fúlsað við hvítum, ungum gorkúlum en það er mikilvægt að þær séu vel stinnar.

Nauðsynlegt er að kynna sér sveppi og eiga góða handbók. Það þarf að gæta þess vel, þegar sveppir og villtar jurtir eru tíndar, að setja jurtirnar ekki í plastpoka því nauðsynlegt er að lofti mjög vel um þær. Þá er betra að fara úr mussunni og tína í hana ef engin karfa er með í för. Það er með sveppi eins og önnur matföng að best eru þau sem ferskust og minnst meðhöndluð, en þó getur verið gott að þurrka furusveppi tínda í bleytutíð í sólarhring áður en þeir eru steiktir til að vökvinn gufi svolítið upp. Á Íslandi er ekki alltaf hægt að velja sér ákjósanlegt tínsluveður.

Steiktir sveppir
Takið pönnu, setjið á hana smjör og steikið sveppina varlega í því. Smjörið er saltað og það dugar þeim sem hafa vanið sig af mikilli saltnotkun. Að lokum meyrna sveppirnir í eigin vökva, sem rennur út á pönnuna, og þeir soðna. Steiktir sveppir eru afbragð með ristuðu brauði, eggjum, hráum eða steiktum tómötum og beikoni. Það má nýta þá sem forrétt með einhverju af þessu eða öðru sem til fellur. Ef við eigum of mikið til að borða í einu má frysta sveppina. Þegar þeir hafa kólnað má deila þeim niður í litlar plastkrúsir beint af pönnunni og nota í súpur, sósur eða pottrétti. Einnig má geyma sveppi með því að sneiða þá niður hráa og þurrka þá, sérstaklega þá sem eru vel stinnir. Það er betra að þurrka þá á glerfötum heldur en trébrettum, því þeir eiga til að límast fastir meðan þeir þorna.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Myndin er af berserkjasveppi en hann er „ekki“ ætisveppur enda gæti verið afdrifaríkt að neyta sveppsins sbr. orðatiltækið „að ganga berserksgang“. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn

Krækiberja- og rabarbarasulta

1 kg rabarbari
1 kg krækiber
1 kg sykur
2 msk. sultuhleypir

1. Takið frá 2 dl af sykri og geymið. Skerið rabarbara smátt, setjið í pott ásamt sykri og krækiberjum og sjóðið við hægan hita í 1 -2 klst.
2. Blandið sykrinum sem tekinn var frá saman við sultuhleypinn, sigtið yfir sjóðandi sultuna og látið sjóða vel upp. Eða fylgið leiðbeiningum á umbúðum.
3. Hellið í sultukrukkur, sjá hér að framan.

Ljósmynd: Krækiberjalyng. Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn

Krækiberjasaft

Krækiber hafa ekkert kjöt svo þau eru best í saftir. Þau eru bara skinn og lögur.

Krækiberjasaft – soðin eða hrá

1 l. krækiberjasaft
400 gr. sykur

Krækiberin eru hreinsuð, þvegin og pressuð í berjapressu. Saftin mæld og sykrinum blandað saman við. Vínsýran leyst upp í litlu heitu vatni og hrærð saman við. Saftin er ýmist höfð hrá eða soðin í 5-10 mín. Geymd á flöskum.

Krækiberjasaft

1 lítri krækiberjasafi
safi úr sítrónu
150-200 g. sykur
Setjið berjasafa, sítrónusafa og sykur í pott, látið sjóða vel upp. Kælið og setjið í mjólkurfernur, geymið í frysti.
Blandið saman við vatn eða sódavatn og notið til drykkjar.

Ljósmynd: Krækiberjalyng. Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn