Það hefur svolítið gleymst í upprifjun á matarvenjum Íslendinga, soðningin og kartöflurnar. Lengst af á síðustu öld var þetta aðalhversdagsmatur vikunnar. Kartöflur fara einfaldlega betur með fiski en brauð, hrísgrjón, pasta eða nokkuð annað það sem inniheldur kolvetni. Þessi einfalda en næringarríka aðalmáltíð dagsins var í meira en hundrað ár framreidd á allflestum heimilum og á vissulega skilið að henni sé haldið á lofti. Efalítið hafa kartöflurnar einmitt fyrir þetta fallið vel að lífsmunstri þurrabúðarfólks í sjávarplássum eins og á Akranesi og Eyrarbakka. Nýr eða vel verkaður fiskur, siginn eða saltaður, með góðum kartöflum og smjöri, hömsum eða ólífuolíu er herramannsmatur sem ekki þarf að bæta en vilji menn það má reyna fínskorið, grænt krydd, svo sem graslauk, spírur, karsa, dill eða jafnvel njóla, súrur og skarfakál. Sítrónu og franskt sinnep má hafa með og kapers eða sólþurrkaða tómata fyrir þá sem vilja eitthvað frá suðrænni löndum.

Kartöfluræktandi á Grímstaðaholtinu var með garða í Skammadal, á Korpúlfsstöðum og í Höfnum og prufaði ýmis afbrigði. Hann fékkst aldrei til að borða nema soðnar kartöflur og þótti ekkert matur nema hann fengi soðnar kartöflur með. Á jólum og hátíðum, þegar húsfreyjan brúnaði kartöflurnar eða bjó til mús, varð að taka frá soðnar sérstaklega handa honum.

Úr Blálandsdrottningunni eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaði.

Mynd: Ýsa og kartöflur, ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Íslendingar rækta nú fjölbreytilegar kartöflutegundir í meira mæli en áður.
Blálandsdrottningin er lifnuð af þyrnirósasvefni sínum og búin að eignast marga félaga.

Mynd: Kartöfluyrki úr uppskeru Hildar Hákonardóttur. Eftir klukkunni (byrja á 1)  - 4 íslenskar genabanka gular,  6 rauðar úr íslenska genabankanum, bláar úr útsæðið frá Ferjubakka í Flóa, gullauga úr keyptu útsæði, dökk bláar frá Áshóli í Grýtubakkahreppi, rauðar úr keyptu útsæði. Ljósmynd: Hildur Hákonardóttir.

Berjaflóran er alltaf að aukast með hlýnun loftslagsins. Ef ekki í villtri náttúrunni þá í görðunum. Skjólið leyfir okkur að reyna við hindber og stikilsber, bláberjarunna og sólber sem gefa mikið af sér og stór matarmikil jarðarber. Því sem ekki er hægt að torga af berjum, það má frysta. Velta berjunum upp úr svolitlum sykri milli tveggja skála og lausfrysta. Hita svo í ofnskúffu, gjarnan fleiri en eina tegund og hafa sem ábæti þegar vetrar. Það má líka frysta beint og sykra þegar hitað er.

Rabbabarasulta: 1 kg rabbabari, 800 gr hrásykur. Rabbabarinn er settur í pott og sykurinn ofan á og látinn standa þar til sykurinn er bráðnaður að mestu. Sultan á svo að sjóða við vægan hita þar til hún fer að dökkna. Hrærðu af og til í pottinum. Eftir því sem hún sýður lengur verður hún dekkri og þykkari.
Bláberjasulta: 500g bláber, 300g hrásykur. Skolið bláberin vel. Sjóðið berin ásamt sykrinum í 15-20 mínútur. Hrærið mjög lítið og léttilega. Sulturnar setur þú svo í krukkur, kælir vel og lokar svo.

Sveppir hafa ekki blaðgrænu og geta því ekki tillífað, þ.e. unnin lífræn efni úr ólífrænan efnum andrúmsloftsins. Þeir lifa því á rotnandi lífrænum leifum og/eða í samflífi eða sníkjulífi við aðrar jurtir.

Á Íslandi eru þekktar yfir 1000 sveppategundir en talið er að þær geti verið helmingi fleiri. Flestir þeirra sjást ekki með berum augum. Milli 20 og 30 tegundir eru taldar góðar til átu.
Stór hluti matsveppa telst til sveppahóps sem kallast basíðusveppir eða kólfsveppir (basidiomycetes) t.d. lerkisveppur og kúalabbi. Þeir ala allan aldur sinn neðanjarðar, mynda þéttofið net sveppþráða í jarðveginum og eru oft í samlífi við rætur trjáa eða runna.

Til að fjölga sér mynda þeir æxlihnúða (gróaldin) sem vaxa upp úr jörðinni síðsumars, oft eftir rigningu. Það eru þessi aldin sem almenningur kallar sveppi eða gorkúlur og eru nýtt til matar.

Af íslenskum sveppum eru 6-10 tegundir sem nýta má fyrir veitingahúsamarkað. Til dæmis:

• Kóngssveppur (Boletus edulis)
• Kúalabbi (Leccinum scabrum)
• Lerkisveppur (Suillus grevillei)
• Furusveppur (Suillus luteus)
• Gulhnefla (Russula claroflava)
• Móhnefla (Russula xeramplina)

Að auki er talið að segja megi gorkúlu (Bovista nigrescens) ferska erlendis fyrir gott verð, en flutningar verða að vera afar greiðir, því geymsluþolið er ekki mikið. Til athugunar er að þurrka gorkúlu, en til þess þarf sérstaka aðstöðu.

Lýsing: