Náttúran.is

Að „ganga vel“ á fjöllum

Nú á sér stað gífurleg vakning á meðal fólks um gönguferðir í náttúrunni og fjallgöngur. Enginn er maður með mönnum nema hann gangi á Hvannadalshnúk, þúsundir manna ganga Laugaveginn á ári hverju og á góðviðrisdögum er röðin af fólki upp á Kerhólakamb nánast samfelld frá bílastæðunum og upp á topp.

Þetta er auðvitað jákvæð þróun og stórkostlegt að fólk sé að vakna til vitundar um þá óendanlega möguleika í gönguferðum, gönguleiðum og stórkostlegu umhverfi sem hægt er njóta hér. Á Íslandi getum við jafnvel gengið dögum saman án þess að rekast á annað fólk, sem eru algjör forréttindi m.v. það sem göngu- og útivistarfólk í öðrum löndum upplifir víðast hvar á sínum ferðum.

En stöldrum nú aðeins við og skoðum hvar við erum að ganga?

Því miður virðist allt of margt göngufólk, ef ekki stór meirihluti, huga lítið að hvar gengið er. Vissulega er það að fara um landið fótgangandi einn umhverfisvænasti ferðamáti sem hægt er að hugsa sér, en engu að síður getur göngufólk valdið margvíslegum spjöllum á landinu. Vissulega viljum við ekki upplifa það að hér verði settar strangar hömlur á það hvar ganga má og ekki, eins og víða er í þjóðgörðum og útivistarsvæðum erlendis. Því þurfum við að vakna til vitundar um það hvar við erum að ganga. Allt of víða má sjá ljótar slóðir sem myndast eftir göngufólk á meðan hægt hefði verð að komast hjá þessari slóðamyndun með að fólk gerði sér grein fyrir því að sporin marka slóð.

Allt of margir æða hugsunarlaust áfram í beinni stefnu og gæta ekki að því að sneiða hjá viðkvæmum gróðri og jarðmyndunum. Sorglegt er að sjá fótspór í einmana mosaþembu sem ef til vill er eini gróni bletturinn á stóru svæði. Svona umgengni má því miður sjá allt of víða. Hvað þá sporin í fallegri sandhlíð, sem einhver þurfti að fara þvert yfir í stað þess að sneiðan hjá. Svona getum vil lengi talið upp dæmi, þar sem göngufólk getur spillt landi og spillt ásýnd þess með tíð og tíma.

Því er löngu kominn tími til að göngufólk vakni til vitundar um mikilvægi þess að við hugum betur að leiðavali, gróðurvernd og að ganga með aðgát um viðkvæmar jarðmyndanir.

Sumar fjölfarnar gönguleiðir eru orðnar stórskemmdar af þeim mikla fjölda göngufólks sem þar fer um og dettur mér þá fyrst í hug nokkur svæði á Laugaveginum, t.d. í Jökultungum og mikill skaði hefur orðið sunnan við Ljósá. Þar er löngu orðið tímabært að skylda ferðafélög sem byggt hafa upp aðstöðu á þeirri leið að fara að huga að því að bæta þann skaða sem orðið hefur og huga að aðgerðum til að fyrirbyggja frekari landskemmdir en orðnar eru nú þegar.

Allavega þarf hugarfarið varðandi gönguferðir og áhrif þeirra á landið að fara að breytast, áður en settar verða hömlur og takmarkanir á það dásamlega ferðafresli sem við göngufólk höfum mátt njóta hér hingað til .

Ljósmynd: Göngustígur í Landmannalaugum, ljósm. Árni Tryggvason.

Einkunn

Ferðamenn, týndir, á hálendi Íslands

Undanfarna daga var gerð mikil leit að manni sem fór einn síns liðs í ferð á gosstöðvar við Eyjafjöllin. Hann hafði hringt fyrir þremur dögum og látið vita að hann væri í vandræðum. Taldi sig ranglega vera á Fimmvörðuhálsi. Um 300 manns tóku þátt í leit sem tók á þriðja sólarhring.

Þetta er ekki fyrsta né síðasta leitin sem gera þarf að ferðamönnum á hálendi landsins. Enda er það vissulega samfélagsleg skylda okkar að sýna þessa samstöðu og samhug með þeim sem rata villu vegar. Í þessu tilfelli 300 manns í tæpa 3 daga auk búnðar. Það mætti slá á að þetta væri framkvæmD sem gæti reiknast, menn og tæki,  sem 5 - 7 mannára átak. Auk þess er stór hluti björgunarliðsins sjálfboðaliðar sem yfirgefa önnur störf á meðan leit stendur. Og leggja sig oft í verulega hættu við björgun.

Í því samhengi er rétt að vekja nokkrar spurningar um fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðir gagnvart ferðamönnum, innlendum sem erlendum.

Til er neyðarbúnaður sem fólk sem ætlar á fjöll gæti verið skikkað til að taka með sér. Neyðarhnappur sem getur sent frá sér merki sem hægt er að rekja og finna nákvæma staðsetningu. Þannig gæti fámennara leitarlið komið viðkomandi til hjálpar á skemmri tíma. En tíminn er ekki vinur þeirra sem liggja í jökulsprungum.

Hægt væri að skikka þá sem leigja jeppa á bílaleigum til að sjá kynningarmyndband um akstur á fjöllum og fjallaferðir. Þeir þyrftu einnig að leigja sér neyðarhnapp.

Verslanir sem selja útbúnað til fjallaferða gætu dreift fræðslumyndbandi á DVD eða vísað á slóð slíks efnis sem fólk, sérstaklega byrjendur, væri hvatt til að kynna sér. Þar mætti einnig leigja eða selja neyðarhnappa.

Hugsanlega mætti búa þannig um hnúta að þeir sem ætla sér á fjöll þyrftu að taka einhversskonar pungapróf og skrifa undir sáttmála um að fara í einu og öllu eftir reglum og leiðbeiningum sem hjálparsveitirnar gætu unnið í samráði við yfirvöld.

Hafi ekki verið tekið slíkt námsskeið og ekki skrifað undir samkomulagið og ekki farið að þessum reglum gætu hjálparveitir og yfirvöld átt kröfu á einstaklinga um greiðslur fyrir björgun.

En umfram allt verður að reyna með öllum ráðum að draga úr hættunni á að aðstæður sem þessar skapist.

Ferðamálayfirvöld, hjálparsveitr, ferðaþjónustan, verslanir og við öll almennt verðum að vera vakandi og hika ekki við að gera athugasemdir við þá sem virðast ætla að æða út í einhverja vitlleysu.

Sá ferðamaður sem vísað var til hér í upphafi fannst látinn.

Einkunn

Umhverfisvæn ferðamennska

Umhverfisvæn ferðamennska hefur þróast mikið á undanförnum árum. Ágangur ferðamanna getur verið ákaflega umhverfisspillandi ef ekki er hugsað um hvernig best er tekið tillit til náttúrunnar. Þetta getur átt við hvað sem er því allt sem við gerum hefur einhver áhrif á veröldina í kringum okkur.

Af hverju að fara langt þegar þú getur notið góðs sumarfrís í næsta nágrenni. Alltof margir ferðast um hálfan hnöttinn en gleyma að ferðast um sitt eigið land. Útivera er ein skemmtilegasta leiðin til að halda sér og fjölskyldu sinni heilbrigðri og léttri í lund. Ferðalög þurfa ekki að vara lengi en það getur verið yndisleg upplifun fyrir fjölskylduna að komast aðeins út fyrir borgina eða bæinn og út í náttúruna. Keyrið varlega og njótið þess að skoða út um gluggan það sem fyrir augum ber. Áður en þið leggið af stað er ráðlagt að gera lista yfir hluti sem þarf að taka með, staði sem á að sjá o.fl.

Best er að reyna að takmarka hluti sem þið takið með. Ráðlegt er að notast aðeins við fjölnota umbúðir fyrir matvæli og hluti. Ef að vaska þarf upp eða þvo föt úti í náttúrunni er best að notast við umhverfismerkt þvottaefni og uppþvottalög. Reynið að þvo ekki mikið upp úr ám eða lækjum, oft er hægt er að notast við vaska á tjaldstæðum.

Mikilvægt er að sýna náttúrunni virðingu, í því felst að skilja ekki eftir rusl og drasl á jörðinni, best er að taka það heldur með ykkur í bílinn og henda því svo í næsta ruslagám. Einnig er mikilvæg að skilja náttúruna við sig eins og maður kom að henni. Í ferðalaginu er mikilvægt að reyna að nota bílinn sem minnst, hægt er að fara í gönguferðir eða jafnvel taka reiðhjól með í ferðalagið.

Ef að fara á í gönguferðir er best að hafa í huga að ganga eftir merktum gönguleiðum, annað getur verið slæmt fyrir jarðveginn, þú gætir lent inná einkalóð eða lent í ógöngum eða hættu. Sama á við um bíla. Mikilvægt er að keyra aldrei utanvega, það er vanvirðing við náttúruna, hjólför geta rist jarðveginn djúpt og eyðilagt gróður.

Ef þú ferðast á suðlægar slóðir hafðu eftirfarandi í huga þegar þú kemur á áfangastað:

• Slökkva skal á ljósi og loftkælingu þegar þú ferð út úr hótelherberginu.
• Sparaðu vatnið.
• Þú þarft ekki að láta skipta um rúmföt á hverjum degi. Láttu hótelið vita af óskum þínum í því efni.
• Ef þú ferðast innan landsins, reyndu að ganga og hjóla sem mest. Víðast hvar er hægt að fá reiðhjól leigð. Einnig getur þú tekið strætó og lestir eru almennt umhverfisvænni en bílar.
• Nýttu þér hópferðir sem að ferðaskrifstofur bjóða upp á.
• Flokkaðu úrgang á hótelinu að svo miklu leyti sem það er hægt.
• Keyptu minjagripi sem eru keyptir á staðnum en ekki kaupa vörur sem er bannað að flytja úr landi eða vörur sem búnar eru til úr dýrum eða jurtum í útrýmingarhættu.
• Ekki kaupa fílabein, mahoný eða nashyrningahorn.
• Gistu á litlum gistiheimilum en ekki á stórum alþjóðlegum hótelum. Þannig styður þú við bakið á íbúunum sjálfum.
• Slepptu því að gista á hóteli með sundlaug, þú getur alltaf farið á ströndina eða í almenningssundlaug.
• Farðu eftir þeim umgengnisreglum sem gilda á ströndinni. Um Bláfánaströnd getur verið að ræða.
• Farðu eftir þeim umgengnisreglum sem gilda á hótelinu. Veldu umhverfismerkt hótel ef hægt er.

Grafík: Bílskúrinn í Húsinu, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Vefsjár og upplýsingakort á Íslandi

Á Íslandi er til aragrúi upplýsingakorta og vefsjáa með upplýsingum um allt milli himins og jarðar, allt frá staðsetningum brunahana í Reykjavík; reykjavik.is/borgarvefsja til upplýsinga um fjölda einstaklinga á biðlista um pláss á öldrunarheimilum í Kaldrananeshreppi: heilsuvefsja.is.

Mest notuðu kortin eru þó líklega kort sveitarfélaga þar sem íbúar geta nálgast upplýsingar um sína heimabyggð sem og vefsjár sem þjónusta ferðamenn eins og t.d; nat.is og enjoyiceland.is. 

Flestar eiga þessar vefsjár það sameiginlegt að vera mjög einfaldar í notkun og flestar eru þær með mjög líkt notendaviðmót og bjóða uppá svipaða möguleika til upplýsingaöflunar.  Eitt eiga þær einnig mjög margar sameiginlegt en það er hve ófullkomnar upplýsingar eru á þeim. Svo virðist sem margar stofnanir og sveitarfélög hafi ákveðið að koma sér upp vefsjá á internetinu en gleymt eftirfylgninni, þ.e að koma öllum upplýsingum inná vefsjána. Augljóst má vera að með þessu móti eru vefsjárnar oft hvorki fugl né fiskur og í raun stundum bara tímasóun að skoða þær. 

Frá ofangreindu eru sem betur fer undantekningar eins og glögglega má sjá á þessum vef:  reykjavik.is/borgarvefsja. Hann er sérstaklega vel unnin og aðgengilegur og greinilega reglulega uppfærður með nýjustu upplýsingum.

Náttúran.is aftur á móti er með kort sem að mörgu leiti sameinar öll önnur kort sem til eru, auk þess sem það er með upplýsingar sem eru einstakar á Íslandi. 

Græna Íslandskortið/Green Map á natturan.is er unnið samkvæmt hugmyndafræði greenmap.org sem gengur út á skráningu og kortlagningu svæða í borgum, bæjum og löndum með hugmyndir umhverfisstefnu og sjálfbærni að leiðarljósi. 

Náttúran hefur í dag skráð á korti sínu yfir 3.000 aðila á landinu öllu, tengda eftir mismunandi yfirflokkum sem eru 12 að tölu eins og Menning, Útivera, Umhverfisupplýsingar o.fl. Undirflokkar eru 100 að tölu, dæmi um undirflokka eru t.d: Grænir skólar (107), óhefðbundnar lækningar (45), útsýnisskífur á landinu (39), menningarsetur (189), leiksvæði í náttúrunni og margt fleira.

Allar skráningar á Náttúran.is eru fyrirtækjum, stofnunum og einstaklingum að kostnaðarlausu jafnt á vefkortin sem og á prentuð grænkort en nú er önnur útgáfa af Grænu Reykjavíkurkorti að líta dagsins ljós og verður dreift um borgina á næstu vikum.
Ljóst er að græn kort Náttúrunnar eru að mörgu leiti lengra komin en flest önnur kort á Íslandi, sérstaklega hvað varðar fjölda skráninga og ekki síður hvað varðar fjölda grænna skráninga en í þeim skráningum kemst engin með tærnar þar sem Náttúran.is er með hælana.

Einkunn

Rjóður í kynnum - leiðarvísir um skóga

Skógakortið „Rjóður í kynnum“ er komið út en kortið er leiðarvísir um skóga landsins.

Í tilefni af alþjóðlegu ári skóga árið 2011 hafa Skógræktarfélag Íslands og Arion banki gefið út kortið ,,Rjóður í kynnum“ en í því er að finna upplýsingar um 50 áhugaverða útivistarskóga um land allt. Skógarnir eru af öllum stærðum og gerðum, langflestir í alfaraleið og margir í næsta nágrenni við helstu þéttbýlisstaði. Þeir eru því upplagðir áningarstaðir fólks sem á leið um landið. Eins og nafn kortsins gefur til kynna er megintilgangur þess að vekja athygli landsmanna á skógunum og hvetja þá til að staldra þar við og eiga ánægjulegar stundir í skjóli trjáa. ,,Rjóður í kynnum“ er kjörinn ferðafélagi hvort sem fólk hefur brennandi áhuga á útivist og náttúruskoðun eða er aðeins að leita að fallegum stað til að teygja úr stirðum leggjum eftir langa ökuferð.

Á kortinu má sjá staðsetningu reitanna og einnig er stutt lýsing á hverjum og einum reit ásamt upplýsingum um aðstöðu/þjónustu á staðnum og GPS-hnit sem auðveldar fólki að finna þá.

Kortinu verður dreift endurgjaldslaust í útibúum Arion banka, upplýsingamiðstöðvum ferðamála, garðplöntusölum og víðar.

Víða um land standa stórir sem smáir skógar sem eru opnir almenningi allan ársins hring. Þar er gott að á eftir langt ferðalag, teygja úr stirðum leggjum og njóta þess að vera í náttúrunni um stund. Óviðjafnanlegur skógarilmur  fyllir vitin og ómþýður fuglasöngur lætur í eyrum. Sumir kjósa að bregða sér í göngu milli trjáa á meðan aðrir gæða sér á nesti í grænni lautu. Börnin láta heillast af þessum dulmagnaða ævintýraheimi. Víst er að allir í fjölskyldunni snúa endurnærðir á sál og líkama úr skóginum. Verið velkomin.
(texti af forsíðu kortsins)

Einkunn