Í gær var efnt til kynningar- og stofnfundur sjálfseignarstofnunar um vistvæna mannvirkjagerð á Íslandi en fundurinn var haldinn í ráðstefnusal höfuðstöðva Orkuveitu Reykjavíkur. Fyrirtækjum, stofnunum og sveitarfélögum hafði áður verið boðið að taka þátt í mótun sjálfbærrar þróunar manngerðs umhverfis á Íslandi þar sem fyrsta skrefið yrði að ná samstöðu og stilla saman strengi með stofnun samtaka svo hægt verði að ganga í málin af fullri alvöru.

Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra flutti framsögu á fundinum. Fundarstjórinn Óskar Valdimarsson flutti inngangsorð og Sverrir Bollasons flutti erindi um tilgang samtakanna. Helga J. Bjarnadóttir flutti siðan erindi um stöðu mála hvað varðar umhverfisvottanir og matskerfi í byggingariðnaði í heiminum í dag með sérstaka áherslu á stöðuna hérlendis.

BREEAM* (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) er breskt matskerfi, stofnað 1990, sem flestar Norðurlandaþjóðir eru að innleiða hjá sér í dag en þrjár opinberar byggingar á íslandi er einmitt í vottunarferli skv. kerfinu (Þjóðgarðamiðstöðvarnar að Skriðuklaustri í Vatnajökulsþjóðgarði, og að Hellissandi í Snæfellsnesþjóðgarði og Hús íslenskra fræða). LEED (The Leadership in Energy and Environmental Design) er bandarískt kerfi, stofnað 1998, og svipar því nokkuð til BREEAM kerfisins. Innleiðing LEED er einnig hafin hér á landi og stefnt að því að gagnaver Verne Global í Reykjanesbæ fái LEED gullvottun. Auk þess má nefna að Norræna umhverfismerkið Svanurinn vottar byggingar en aðeins smáhýsi, allavega enn sem komið er. Engin bygging á Íslandi er þó að vinna að slíkri vottun í dag. DGBN (Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges bauen) er nýtt þýskt kerfi sem þykir nokkuð flókið og ekki reiknað með að nýtist hér nema óbeint í nánustu framtíð.

Fulltrúar opinberra verkkaupa, verkfræðistofa og arkitektastofa höfðu skipað undirbúningshóp að stofnuninni en lengi hefur verið beðið eftir að eitthvað róttækt gerist til þess að koma íslenskum mannvirkjaframkvæmdum inn á vistvænt spor. Eins og segir í tilkynningu um fundinn  „er það einlæg trú þeirra sem hópinn skipa að umhverfisvænir starfshættir séu vaxtarbroddurinn í mannvirkjaiðnaðinum öllum. Umræða síðustu ára um umhverfismál er farin að skila sér í áþreifanlegri stefnu og raunverulegum aðgerðum.“

Stofnfélagar** leggja til stofnféð. Möguleiki er á að koma með 1-500 þús. ISK og er atkvæðamagn í samræmi við upphæð. Þ.e. stofnfélagi með 500 þús. framlag fær fimm atkvæði, 300 þús. fær þrjú atkvæði og 100 þús. fær eitt atkvæði á aðalfundum sem inniber að sjálfsögðu einnig atkvæði til að kjörs stjórnar á stofnfundi. Nokkur umræða átti sér stað um hvort að þessi tilhögun væri sanngjörn og eðlileg en leiddi ekki til þessa að fyrirkomulaginu væri kollvarpað. Gengið var til atkvæðagreiðslu um samsetningu fimm manna stjórnar og tveggja varamanna eftir að stofnfélagar höfðu lagt fram pappíra til staðfestingar síns framlags og frambjóðendur kynnt sig. Eftir að athugasemdir bárust um að aðeins ein kona væri í framboði bauð önnur sig fram og fengu báðar næg atvkæði til stjórnarsetu. 10 manns gáfu að lokum kost á sér til stjórnarsetu.

Sú hugmynd kom fram að opnað yrði fyrir annars konar aðild, einskonar stuðningsaðild og mun stjórn taka ákvörðun um hvort og hvernig að henni verði staðið. Athygli skal vakin á að opið verður fyrir nýja stofnfélaga að bætast í hópinn þar til loka mars nk.

„Vistvæn byggð - Vettvangur um sjálfbæra þróun í mannvirkjagerð“ var yfirskrift fundarins en nokkur umræðan varð síðan um nafngift og sýndist þar sitt hverjum. Eins varð nokkur umræða um hvort að tala ætti um stofnun, samtök, vettvang eða ráð. Nöfnin Vistvæn byggð, Vettvangur um sjálfbæra mannvirkjagerð og Vistbyggingaráð komu fram sem tillögur á stofnfundinum. Ekki náðist samstaða um endanlegt nafn stofnunarinnar á stofnfundinum og var því ákveðið að halda framhaldsstofnfund eins fljótt og kostur er. Nýkjörin stjórn*** stofnunarinnar mun því leiða umræðuna um nafngift samtakanna/ráðsins til lykta.

Stjórnvöld hvött til að veita upplýsingar um orkuöflun

Nokkur náttúruverndarsamtök hafa sent ríkisstjórn Íslands eftirfarandi áskorun:

Skorað er á ríkisstjórnina, einkum forsætisráðherra, umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra,

að taka saman yfirlit og gera rækilega grein fyrir því hvaða háhitasvæði og vatnsföll verður nauðsynlegt að virkja til þess að afla orku fyrir 360 þúsund tonna álverksmiðju í Helguvík.

Orkuþörf þessa fyrirhugaða álvers er um 650 MW eða sem nemur nærri einni Kárahnjúkavirkjun. Orkuvinnsla í slíku umfangi getur ekki komið til án þess að henni fylgi ráðstöfun fjölmargra dýrmætra hverasvæða og vatnsfalla sem mörg hver ættu heldur að njóta verndar.

Með vísan í fyrirheit ríkisstjórnarinnar um að hún muni „beita sér fyrir opinni stjórnsýslu, auknu gagnsæi og lýðræðisumbótum” heitum við á ráðherrana að upplýsa þjóðina um þessi efni.

Græna Netið
Náttúruverndarsamtök Íslands
Náttúruverndarsamtök Suðurlands
Sól í Straumi
Sól á Suðurlandi
Sól á Suðurnesjum

Um áramótin var Lárus Vilhjálmsson, áður varaformaður Framtíðarlandsins, ráðinn framkvæmdastjóri Landverndar, en samtökin hafa verið án framkvæmdastjóra síðan Bergur Sigurðsson lét af störfum fyrir þingkosningarnar sl. vor er hann settist á lista Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs í Suðurkjördæmi. Bein stjórnmálaþátttaka þótti ekki sæma starfi framkvæmdastjóra og kaus Bergur því að hætta störfum. Landvernd hefur því lotið framkvæmdastjórnar stjórnarforrmannsins Björgólfs Thorsteinssonar og 10 manna stjórnar samtakanna frá því á vordögum. Starf framkvæmdastjóra var ekki auglýst laust til umsóknar fyrr en um mánaðarmótin nóv./des. og bárust 18 umsóknir um starfið er fjögurra manna ráðninganefnd fór yfir. Ekki er upplýst um hverjir sóttu um stöðuna en staða framkvæmdastjóra var auglýst sem hálft starf til að byrja með, á grundvelli fjárhagsstöðu samtakanna.

Á vef Landverndar segir um feril Lárusar: „Lárus stundaði nám í ensku og stjórnmálafræði við Háskóla Íslands og fjármálastjórn við skóla bandaríska utanríkisráðuneytisins. Hann starfaði lengi hjá Menningarstofnun Bandaríkjanna og var í nokkur ár framkvæmdastjóri Nýlistasafnsins. Lárus hefur mikla reynslu af félagsstörfum og stjórnun félaga og var um langt árabil formaður Leikfélags Hafnarfjarðar og í stjórn Bandalags íslenskra leikfélaga. Lárus hefur lengi verið ötull umhverfisverndarmaður og sagðist aðspurður hlakka mikið til að starfa fyrir Landvernd. „Það eru mörg krefjandi og spennandi verkefni í umhverfismálum framundan og Landvernd mun leika stórt hlutverk í þeim. Ég held að reynsla mín geti nýst samtökunum vel og horfi bjartsýnn fram á veginn.“

Náttúran.is óskar Lárusi velfarnaðar í starfi og lítur björtum augum til samstarf um að gera Ísland „grænt land, fagurt land“.

Hið íslenska náttúrufræðifélag hélt í dag afmælisfund í tilefni af 120 ára afmæli sínu. Yfirskrift hennar var „Náttúruminjasafn Íslands: Hvernig safn viljum við eignast?“ Fjölluðu ræðumenn um það ástand sem lengi hefði ríkt í húsnæðismálum Náttúruminjasafnsins, sem áratugum saman hefur verið á hrakhólum. Í lok fundarins voru pallborðsumræður þar sem Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra og Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra voru meðal gesta.

Ráðherrarnir tóku undir með fundargestum að tími væri kominn til að leysa úr málum safnsins. Menntamálaráðherra benti á að innan ráðuneytisins væri nú í gangi vinna við að móta framtíðarsýn safnsins, og vonast hún til að þeirri vinnu ljúki nú á vormánuðum.

„Náttúran á Íslandi er sálin í samfélaginu. Hún er allt í kring og þar af leiðandi hættir okkur kannski til að taka henni sem sjálfsagðri,“ sagði Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra við þetta tilefni. Segir hún áratugalanga baráttu fyrir fullnægjandi húsnæði fyrir Náttúruminjasafnið jafnframt vera til marks um þá forgangsröðun sem viðgengist hefur, að náttúran og náttúruvernd hafi ekki notið sannmælis. Undanfarið hafi áherslur í náttúruvernd breyst og vegur náttúrunnar fari vaxandi, svo von sé til að úr fari að rætast.

Mynd: Frá 120 ára afæmlisfundi Hins íslenska náttúrufræðifélags. Svandís Svavarsdóttir umhvrerfisráðherra tók þátt í pallborðsumræðum á afmælisfundinum.

Samningar í Kaupmannahöfn eru nú á hástigi – “high level segment” á máli Sameinuðu þjóðanna. Að þessu sinni eru það þjóðhöfðingarnir sjálfir – í fyrsta skipti – sem stýra viðræðum. Ekki umhverfisráðherrar eins og venjan er. Alls eru 130 þjóðhöfðingar eru komnir til Kaupmannahafnar eða á leið hingað. Samtals eiga 193 ríki með samninganefndir hér í Kaupmannahöfn.

Í morgun sagði Danmarks Radio að danski forsætisráðherrann hefði gefist upp á að ná samkomulagi um heildstæðan samning. Stuttu síðar hafði danska útvarpið eftir hátt settum embættismanni, að danska sendinefndin hefði ekki gefist upp á að ná samningi. Heldur haf ætlunin verið að þrýsta á aðildarríkin að koma sér að samningsborðinu á ný.

Stóru ágreiningsmálin snúast um hversu mikið iðnríkin skuli draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda og fjármögnun aðgerða í þriðja heiminum.

ESB-ríkin (Ísland flokkast nú með þeim) Japan og Noregur hafa sýnt á spilin en ESB hefur þó einungis boðið 20% samdrátt fyrir 2020 miðað við 1990 en sagt sig reiðubúið til að fara niður í 30% ef önnur ríki leggi sitt af mörkum. ESB geymir það tromp í erminni að lækka sig í 30% en Angela Merkel ku standa gegn því þar til Bandaríkjastjórn bjóði betur en 4% samdrátt.

Japan býður – 25% og Norgur - 40% miðað við sama tímabil.

Kröfur eru uppi um að stóru þróunarríkin, Kína, Indland, Suður Afríka og Brasilía dragi úr losun hlutfallslega. Þ.e.a.s. aukningin í losun verði nokkuð minni en aukning í þjóðarframleiðslu. Tilboð Kína er 10% hlutfallsleg lækkun. Það þykir ekki nóg í Berlín, London, París, Tokýó og Washington. Suður Afríka og Brasilía hafa teygt sig lengra en Kína.

Fátæk þróunarríki krefjast þess að samningar miðist við að hitastig Jarðar hækki ekki meira en 1,5 gráður á Celsíus að meðaltali við upphaf iðnbyltingar en á það fallast iðnríkin og stóru þróunarríkin ekki. Vísindarannsóknir sýna að meðalhitinn megi ekki fara yfir 2 gráður að meðaltali ef koma á veg fyrir stjórnlausar loftslagsbreytingar.

Þau loforð sem iðnríkin hafa gefið - fram að þessu - um samdrátt í útstreymi gróðurhúsalofttegunda duga hvergi nærri til að koma í veg fyrir að hitastig hækki um meira en 2 gráður að meðaltali.

Fjárhagslegur stuðningur við þróunarríki: