Náttúran.is

Miðaldadagar í Gásakaupstað

Líf og starf fólks í Gásakaupstað miðalda er endurvakið á Miðaldadögum 17. - 20. júlí. Kynnist vígfimum Sturlungum og vígamönnum í för erlendra kaupmanna. Kaupstaðurinn iðar af lífi og starfi miðaldafólks með  fjölbreyttustu viðfangsefni.  Iðnaðarmenn með brennisteinshreinsun, tré- og járnsmíðar, útskurð, leirgerð og viðgerðir á nytjahlutum. Bogar og örvar eru smíðaðir. Knattleikur er iðkaður af miklu kappi. Gestir kynnast vígfimum Sturlungum og vígamönnum í för erlendra kaupmanna og er fátt eitt upptalið.

Dagskrárdrög Miðaldadaga:

Laugardaginn 17. og sunnudaginn 18. júlí er opið frá kl. 11:00 – 17:00.

11:00 – 17:00 Innlendir og erlendir kaupmenn og handverksmenn að störfum. Hægt er að taka þátt í ýmsu s.s. bogfimi, knattleik, steinakasti í „Örlygsstaðabardaga” , slöngvuvaðsfimi.
12:30 og 15:30  Leiðsögn um fornleifasvæðið.  Gengið er frá tröppum stutt frá miðasölu. Leiðsögumenn frá Lifandi leiðsögn fræða ykkur.
12:00 – 17:00 Knattleikur.
15:00 Barist á Gásum.
12:00 – 14:00 Getur þú skotið af miðaldaboga?
13:00 – 15:00 Getur þú skotið með miðaldaslöngvuvað?
11:00 – 17:00 Eldsmiður að störfum.
13:00 og 15:00 Hvernig var bókfell gert.
12:00 og 15:30 Leikþættir úr sögu Gásakaupstaðar.
12:00 – 15:30 Kjörsúpa og brauð að miðaldasið.

Dagskráin mánudaginn 20. og þriðjudaginn 21. er svipuð og um helgina en opnunartíminn er styttri. Ofantalin upptalning er í raun aðeins hluti af því sem fer fram.

Sjá Gásakaupstað hér á Grænum síðum.

Sjá nánar á www.gasir.is.

Ljósmynd: Frá Miðaldahátíðinni að Gásum 2009, Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn

Laufás - Lifandi sögustaður

Laufás í Eyjafirði kemur við sögu skömmu eftir að Ísland byggðist og þar hefur staðið kirkja frá fyrstu kristni. Í katólskum sið var hún helguð Pétri postula. Prestssetur hefur verið í Laufási frá fyrstu kristni og er enn. Síðasti presturinn sem bjó í gamla bænum, séra Þorvaður Þormar, flutti árið 1936 í nýtt prestssetur og þar bjuggu Laufássprestar fram til ársins 2000.

Hið íslenska bókmenntafélag gaf út rit Harðar Ágústssonar „Laufás við Eyjafjörð - Staðurinn“ árið 2004 en Hörður hafði þá staðið fyrir áratugalöngum rannsóknum á byggingar- og menningarsögu staðarins.

Laufásbærinn er nú búinn húsmunum og áhöldum líkast því sem tíðkaðist í kringum aldamótin 1900. Opið er daglega frá 13. maí til 15. september frá 9:00-18:00. Á veturna opið eftir samkomulagi.

Hér á Grænu Íslandskorti má nálgast upplýsingar og nákvæma staðsetningu á öllum menningarsetrum landsins þ.á.m. Laufási. Sjá Laufás undir flokkunum: Menning/Söfn, Menningarsetur, Íslenskir þjóðhættir, Sagnfræðileg sérkenni.

Einkunn

Á söguslóðum - Eiríksstaðir í Haukadal

Eiríkur rauði og kona hans Þjóðhildur reistu sér bú að Eiríksstöðum í Haukadal eftir því sem segir í Eiríks sögu rauða. Þar er talið að Leifur heppni og bræður hans séu fæddir. Eiríkur var gerður útlægur af Íslandi fyrir víga sakir og leitaði þá landa í vestri. Fann hann land er hann nefndi Grænland. Þangað flutti hann með fjölskylduna árið 985 eða 986 og fjöldi fólks fylgdi honum. Leifur kannaði Vínland árið 1000, fyrstur Evrópubúa, nær 500 árum á undan Kólumbusi. Leifur heppni er því meðal merkustu landkönnuða sögunnar.

Rústir Eiríksstaða voru kannaðar fyrir miðja síðustu öld og aftur 1997-1999. Kom þá í ljós skáli frá 10. öld og eru rústir hans sýnilegar. Skammt frá rústunum var reist tilgátuhús* sem var vígt árið 2000, á 1000 ára afmæli landafunda Leifs í Ameríku. Við bygginguna var lögð áhersla á að styðjast við rústirnar, rannsóknir og fornt verklag. Í bænum er lifandi starfsemi og fólk klætt að fornum sið fræðir gesti. Þá eru söguskilti á svæðinu og stytta af Leifi eftir Nínu Sæmundsson. Boðið er upp á námskeið fyrir skólahópa. Kaffiveitingar og minjagripasala er í víkingatjaldi skammt frá bænum. Í nágrenninu eru slóðir Laxdæla sögu.

Sjá Eiríksstaði hér á Grænum síðum.Sjá söguslóðir og aðra menningarstaði á landinu hér á Grænu Íslandskorti (Menning: Sagnfræðileg sérkenni, Menningarsetur, Safn, Íslenskir þjóðhættir).

Sjá einnig vef um Söguslóðir á Íslandi sagatrail.is.

Myndin er af aðalinngangi „tilgátuhússins“. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn

Veður

Af loftinu má svo veður marka „Sjáist fjallatindar klárir og skýlausir öndverðan vetur og fram um jól, boðar mildan vetur. Sýnist sólin oft rauð eftir sólhvörf á vetrum, boðar það frostasaman og vindsvalan vetur. Það sama merkja dökkir og grænir hringar um sólina öndverðan vetur. Það sama merkir grænn eða gulleitur litur sólar og þó helst að vetur muni snævi þakinn og vindsvalur verða. Allt þetta er ei annað en náttúrulegar loftsins verkanir, sem hver hygginn maður má skilja.“

Einkunn

Elsta jólatré landsins á jólasýningu Hússins

Elsta jólatré landins verður til sýnis á jólasýningu Hússins á Eyrarbakka eins og siður er fyrir. Sýningin opnar á morgun, fyrsta í aðventu kl. 14:00 o glokar kl. 17:00. Tréð var smíðað af Jóni Jónssyni bónda í Þverspyrnu  Hrunamannahreppi um eða rétt eftir 1873. Tréð var smíðað fyrir Kamillu Briem prestfrú í Hruna. Dóttir hennar Elín húsfreyja Steindórsdóttir í Oddgeirshólum í Flóa átti það eftir hennar dag og gaf Byggðasafni Árnesinga árið 1956.

Tréð er grænmálað að lit og einn meter á hæð með 38 pílum sem stungið er í þar til gerð göt í tréstofninum. Sortulyngi, krækilyngi og beitillyngi (heimildum ber ekki saman) var stungið í þar tilgerð göt á pílunum og kerti sett á endana. Eins og segir á vef Byggðasafns Árnesinga þá hefur tré af slíkri stærð eingungis hentað efnaðri fjölskyldu sem bjó við rúm húsakynni, því í þá daga því gert var ráð fyrir að dansað væri kringum jóltréð. Almennt höfðu fjölskyldur því aðeins pláss fyrir lítil viðartré sem var tilt á stól eða kommóðu.

Ár hvert er tréð skreytt af Hildi Hákonardóttur og öðru góðu fólki með lyngi og greinum og þá fyrst er jólaandinn kominn í Húsið. Fjölmörg önnur jólatré eru til sýnis á jólasýningunni í Húsinu og sýna vel þá þróun sem varð á jólatrjáaeign Íslendinga.

Ljósmynd: Hildur Hákonardóttir skreytir spýtujólatréð frá Hruna með sortulyngi, krækilyngi og beitilyngi. Guðrún Tryggvadótir.

Einkunn