Náttúran.is

Samgöngur - Eldsneyti

Bensín og dísel, útbreiddustu eldsneytisgjafar heimsins, losa mikið magn koltvísýrings og það er því mikilvægt að finna og þróa nýja orkugjafa sem hafa ekki eins neikvæð umhverfisáhrif. Til fjölda ára hefur verið unnið að þróun sparneytnari dísel- og bensínbíla, tvinn-bíla (ganga fyrir eldsneyti og rafmagni), metanbíla, vetnisbíla og rafbíla því baráttan stendur um næstu kynslóð kaupenda, þeirra sem eiga eftir að krefjast sparneytnari, hagkvæmari og minna umhverfisspillandi bíla.

Orkuskipti
Að skipta um orku í samgöngum er ekki auðvelt mál og fyrir utan framleiðslu og dreifingu á orkunni þarf að skoða aðlögun að þeim mótorum sem fyrir eru. Best er ef ný orkutegund passi fullkomlega á eldri farartæki, hér má nefna lífdísel og ethanól.  Lakari kostur er ef ný orka kallar á miklar breytingar á eldri búnaði. Þar má nefna t.d. metan sem krefst stórra gaskúta með tilheyrandi kostnaði og rýrnunar á notagildi bílsins. Metanið er á mörkunum að sleppa inn sem valkostur fyrir gamla bíla en auðveldari fyrir nýja bíla því þá má hanna bílinn með tilliti til gaskútanna.  Versti kosturinn er þegar skipt er í nýja orku með nýjum vélum.  Hér má nefna vetni og rafmagn. Svo miklar breytingar verða ekki framkvæmdar nema á áratuga skeiði og eingöngu ef nýja orkan og nýju mótorarnir eru mun ódýrari en það sem fyrir var.

Lífdísel/Biodísel. Lífdísel er sá lífræni umhverfisvæni orkugjafi sem á mesta möguleika að verða að raunveruleika í dag. Lífdísel er framleiddur úr jurtaolíu eða dýrafitu en mestar vonir eru bundnar við framleiðslu úr þörungum.
Tilraunaverkefni hafa verið í gangi á vegum Siglingastofnunar með ræktun á repju til framleiðslu lífdísels hér á landi en N1 hóf innflutning á Biodíseli árið 2007 og afgreiðir það frá þremur þjónustustöðvum þ.e. Hringbraut, Skógarseli og Reykjavíkurvegi. Kosturinn við lífdísel er að það má nota á hvaða díselbifreið sem er. Praktísk vandamál setja þó enn sem komið er strik í reikninginn en jaft og þétt lærist á vandamálin og lausnir finnast.

Ethanól er framleitt með gerjun á lífmassa.  Lífethanól E85 er fáanlegt á eldsneytisstöð Olís við Álfheima. Brimborg vann að því að koma ethanól bílum á kortið hérlendis. Ethanól hefur verið gerjað úr sykurreyr eða korni en unnið er að því hörðum höndum að vinna ethanól úr sellulósa.

Metan er endurnýjanlegur orkugjafi og verður til við rotnun lífmassa, t.d. lífrænn úrgangur á sorphaugum. Vonir standa til að metan verði meira notað á farartæki í framtíðinni því það að aka á metani er í tvennum skilningi umhverfisvænt. Í fyrsta lagi gefur brennslan frá sér minna af koltvísýringi miðað við bensín eða dísel og í öðru lagi er metangasið sem slíkt verulega slæm gróðurhúsalofttegund. Það er því betra að nota metangasið til að knýja bíla og spara þannig innflutt bensín því sorphauga-metan er ávallt brennt af hvort sem er.

Metan hf. hefur nú um nokkurra ára skeið framleitt metangas en enn sem komið er eru aðeins örfáar áfyllingarstöðvar á höfuðborgarsvæðinu sem virkar ekki nógu hvetjandi fyrir fólk til að kaupa sér metanbíl. Vonir standa þó til að úr því verði bætt á næstu árum því veruleg aukning er að verða á framboði metanbifreiða. Vert er að fylgjast vel með hvaða metanbílar eru í boði því að bílaumboðin eru nú öll að taka við sér og grænvæðast. Þar til fyrir stuttu síðan var varla hægt að fá nokkurn umboðsaðila til að selja sér metanbíl svo þróunin er öll í rétta átt.

Hægt er að umbreyta venjulegum bílum í metanbíla en Borgarholtsskóli tók af skarið árið 2007 og tók breytingarferlið inn á kennsluskrá bíliðngreina.Vélamiðstöðin ehf., MeGas ehf. og Einn grænn ehf. bjóða upp á metanbreytingar í dag og fer bílum snarfjölgandi sem aka um á metani.

Metangasbílar eru yfirleitt tvíorkubílar, með þrýstikút fyrir gas og annan bensíntank. Þannig er óhætt að fara í langkeyrslu og nota bensín þar sem ekki er aðgangur að gasi. Misjafnt er eftir gerðum hvort bensíntankurinn sé fullvaxinn (50-70 lítrar) eða bara neyðartankur (15 lítrar).

Vetni hefur tiltölulega lítil umhverfisáhrif ef orkan í vetnið kemur úr vatns-, vind- eða sólarorku, nema auðvitað ef umhverfisáhrif virkjana að orkunni er mikil (sbr. Kárahnjúkavirkjun). Vandamálið með vetnisbílana er þó að þróun þeirra er enn í fullum gangi og ekki útséð um hver árangurinn verður né hvenær hægt verði að framleiða vetnisbíla í magni sem skiptir einhverju máli. Ísland skipaði sér á tímabili sess sem vetnisþjóð og töluverðu fé var varið til verkefna sem tengdust þróun og kynningu á vetnishugmyndinni.

Íslensk NýOrka hf er í framvarðasveit fyrir vetnisrannsóknir hérlendis. Langt er þó í land að vetnisbílar verði raunhæfur kostur fyrir hinn almenna borgara og skiptar skoðanir á því hvort að vetni sé raunhæf lausn þar sem vetni er ekki orka í sjálfu sér heldur orkuberi. Nokkrir vetnisbílar eru nú komnir til landsins í tengslum við verkefnið en bílaleiganHertzhefur t.a.m. getað boðið upp á vetnisbíla til leigu sem var í fyrsta skipti í heiminum sem almenningi gafst kostur á að leigja vetnisbíla. Rekstur bílanna hefur þó verið erfiðleikum bundinn af ýmsum ástæðum. Ekki síst þeirri að aðeins er ein vetnisáfyllingarstöð á landinu, á Ártúnshöfða í Reykjavík.

EVEN / Northern Lights Energy vinnur nú hörðum höndum að rafbílavæðingu Íslands en rafbílar eru af mörgum taldir vera besta lausnin til framtíðar, ekki síst fyrir Ísland þar sem raforka er unnin á minnna umhverfiskaðlegan hátt hér á landi en víðast hvar í heiminum. Hugsanlega er rafbíllinn draumalausn ef ekki væri fyrir þessu hvimleiðu praktísku vandamál. Til dæmis eru notaðir rare earth málmar í mótorana og stjórnbúnað rafmagnsins.  Það er nauðsynlegt að taka með í dæmið að framleiðslan á þessum málmum er óskaplega sóðaleg.  Mestar vonir eru bundnar við Li-ion rafgeyma sem eru færir um að geyma mikla orku miðað við þyngd.  En hvað eru lithium birgðir jarðar stórar.  Duga þær fyrir bílaflota heimsins? Fyrir Ísland væri það glæsilegt að keyra mengunarlaust og hljóðlaust á rafbílum en þá gleymist kannski skítuga hliðin á framleiðslunni sem við verður aldrei vör við. Það er engin rós án þyrna.

Hefðbundnir bílar
Ef valið stendur milli dísel- eða bensínbíls er vert að hafa í huga að díselbíll eyðir um 25% minna eldsneyti en sambærilegur bensínbíll. Hins vegar myndast um 16% meiri koltvísýringur við bruna á einum lítra af díselolíu en bensíni. Það þýðir að við val á milli tveggja bíla verður díselbíllinn að eyða um 16% minna en bensínbíllinn til að vera sambærilegur varðandi gróðurhúsaloftegundir. Við þetta bætist að díselbílar menga meira af svifögnum og köfnunarefnisoxíðum en bensínbílar þó svo að díselbílar séu ávallt að batna. Sparnaður díselbílanna kemur best í ljós í langkeyrslu, þeir eiga erfiðara með að skila lágri eyðslu á stuttum leiðum.  Sama gildir fyrir bensínbíla, köld bensínvél eyðir mjög miklu þar til hún hefur náð vinnsluhita. Hér ættum við að athuga kosti hreyfilhitara. Bæði er það að vélin er miklu fljótari að ná eðlilegum vinnsluhita, með minni mengun og aukinni sparneytni í för, og svo er farþegarýmið orðið hlýtt og notalegt á augabragði. Ekki slæmt á köldum vetrarmorgni.

Einkunn

Húsið og umhverfið - Samgöngur

Í samgönguþættinum er að finna upplýsingar um fjölmörg atriði sem velta þarf vöngum yfir og taka ákvarðanir um frá degi til dags. Flestallt varðandi samgöngur snertir umhverfið og auðvitað heilsu okkar. Hér í þættinum Húsið og umhverfið er hvert rými innan húss og utan tekið fyrir og kafað ofan í einstök atriði sem snerta hið daglega líf okkar, eitt af því er það sem viðkemur samgöngum. Kíktu á samgöngur.

Þú þarft ekki annað en renna yfir myndina og smella á einstaka hluti til að nálgast upplýsingar um þá. Hafir þú eitthvað til málanna að leggja eða vilt vita nánar um einhver tiltekin atriði leggur þú það einfaldlega í belginn (sjá: „orð í belg“).

Grafik: Táknmynd samgönguþáttarins í Húsinu og umhverfinu hér á Náttúrunni. Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir ©Náttúran.is.

Einkunn

Ráðstefna um náttúrumiðaða ferðamennsku - Án áfangastaðar

Practicing Nature-Based Tourism er alþjóðleg, þverfagleg ráðstefna tileinkuð fræðslu um náttúrutengda ferðamennsku og umræðu um Ísland sem áfangastað ferðamanna. Ráðstefnan er hluti af dagskrá Listasafns Reykjavíkur „Án áfangastaðar“ sem fjallar um sívaxandi straum innlendra sem erlendra ferðamanna um Ísland er viðfangsefni sýningarinnar þar sem áleitnum spurningum er snerta ferðamennskuna er velt upp. Verkin á sýningunni endurspegla hugmyndir samtímalistamanna um ferðalög, staði og staðleysur í huglægum og landfræðilegum skilningi. Þau beina sjónum að hinu skapandi og persónulega samtali sem á sér stað við upplifun ólíkra staða og mótar hugmyndir okkar um þá.

Ráðstefnan er hugsuð sem tækifæri fyrir innlenda og erlenda rannsakendur á ýmsum sviðum náttúrutengdrar ferðamennsku að koma niðurstöðum sínum á framfæri til samfélagsins. Ráðstefnan verður haldin dagana 5.-6. febrúar 2011 í fjölnotarými Hafnarhúss Listasafns Reykjavíkur.

Á mælendaskrá verða ferðamálafræðingar, landfræðingar, sagnfræðingar, félagsfræðingar, umhverfisfræðingar, mannfræðingar, listamenn, arkítektar og markaðsfólk úr ferðageiranum. Á eftir þéttskipaðri fræðsludagskrá verða pallborðsumræður, þar sem rætt verður um þær áskoranir sem blasa við ferðamannalandinu Íslandi – hvar það stendur og hvert það stefnir nú á tímum aukins ferðamannastraums og álags. Pallborðið verður skipað helstu ráðamönnum íslensku ferðaþjónustunnar, ásamt fagfólki í greininni og sérfræðingum á þessu sviði. Þau munu reifa helstu áskoranir íslenskrar ferðaþjónustu frá bæjardyrum síns fags.

Fræðsludagskráin fer fram á ensku þar sem frummælendur eru hvattir til að tala í almennu máli en umræðufundurinn á íslensku. Í kjölfarið verður gefin út sérútgáfa fræðiritsins Landabréfsins, tímarits Félags landfræðinga, með völdum erindum frá ráðstefnunni. Aðalfyrirlesarar ráðstefnunnar eru Lucy R. Lippard, Galisteo, Nýju-Mexíkó, rithöfundur, sýningarstjóri og samfélagsrýnir, dr. Tim Edensor, landfræðingur hjá Manchester Metropolitan University og Päivi Lappalainen, sérfræðingur í ferðamálafræðum frá Finnlandi.

Ráðstefnan er öllum opin en skráning til þátttöku fer fram á netfanginu without.destination.conference@gmail.com . Nauðsynlegt er að allir þátttakenndur skrái sig til að auðvelda undirbúning, sama hvort tilgangurinn sé að sitja einn fyrirlestur eða alla. Skráningu lýkur föstudaginn 4. febrúar kl. 13:00.

Dagskrá*:

Einkunn

Bílskúrinn - Ferðalög

Umhverfisvæn ferðamennska hefur þróast mikið á undanförnum árum. Ágangur ferðamanna getur verið ákaflega umhverfisspillandi ef ekki er hugsað um hvernig best er tekið tillit til náttúrunnar. Þetta getur átt við hvað sem er því allt sem við gerum hefur einhver áhrif á veröldina í kringum okkur.

Af hverju að fara langt þegar þú getur notið góðs sumarfrís í næsta nágrenni. Alltof margir ferðast um hálfan hnöttinn en gleyma að ferðast um sitt eigið land. Útivera er ein skemmtilegasta leiðin til að halda sér og fjölskyldu sinni heilbrigðri og léttri í lund. Ferðalög þurfa ekki að vara lengi en það getur verið yndisleg upplifun fyrir fjölskylduna að komast aðeins út fyrir borgina eða bæinn og út í náttúruna. Keyrið varlega og njótið þess að skoða út um gluggan það sem fyrir augum ber. Áður en þið leggið af stað er ráðlagt að gera lista yfir hluti sem þarf að taka með, staði sem á að sjá o.fl.

Best er að reyna að takmarka hluti sem þið takið með. Ráðlegt er að notast aðeins við fjölnota umbúðir fyrir matvæli og hluti. Ef að vaska þarf upp eða þvo föt úti í náttúrunni er best að notast við umhverfismerkt þvottaefni og uppþvottalög. Reynið að þvo ekki mikið upp úr ám eða lækjum, oft er hægt er að notast við vaska á tjaldstæðum.

Mikilvægt er að sýna náttúrunni virðingu, í því felst að skilja ekki eftir rusl á drasl á jörðinni, best er að taka það heldur með ykkur í bílinn og henda því svo í næsta ruslagám. Einnig er mikilvæg að skilja náttúruna við sig eins og maður kom að henni. Í ferðalaginu er mikilvægt að reyna að nota bílinn sem minnst, hægt er að fara í gönguferðir eða jafnvel taka reiðhjól með í ferðalagið.

Ef að fara á í gönguferðir er best að hafa í huga að ganga eftir merktum gönguleiðum, annað getur verið slæmt fyrir jarðveginn, þú gætir lent inná einkalóð eða lent í ógöngum eða hættu. Sama á við um bíla. Mikilvægt er að keyra aldrei utanvega, það er  vanvirðing við náttúruna, hjólför geta rist jarðveginn djúpt og eyðilagt gróður.

Ef þú ferðast á suðlægar slóðir leggur Náttúran til að þú hafir eftirfarandi í huga þegar þú kemur á áfangastað:

• Slökkva skal á ljósi og loftkælingu þegar þú ferð út úr hótelherberginu.
• Sparaðu vatnið.
• Þú þarft ekki að láta skipta um rúmföt á hverjum degi.
• Láttu hótelið vita af óskum þínum í því efni.
• Ef þú ferðast innan landsins, reyndu að ganga og hjóla sem mest.
• Víðast hvar er hægt að fá reiðhjól leigð.
• Einnig getur þú tekið strætó og lestir eru almennt umhverfisvænni en bílar.
• Nýttu þér hópferðir sem að ferðaskrifstofur bjóða upp á.
• Flokkaðu úrgang á hótelinu að svo miklu leyti sem það er hægt.
• Keyptu minjagripi sem eru keyptir á staðnum en ekki kaupa vörur sem er bannað að flytja úr landi eða vörur sem búnar eru til úr dýrum eða jurtum í útrýmingarhættu.
• Ekki kaupa fílabein, mahoný eða nashyrningahorn.
• Gistu á litlum gistiheimilum en ekki á stórum alþjóðlegum hótelum.
• Þannig styður þú við bakið á íbúunum sjálfum.
• Slepptu því að gista á hóteli með sundlaug, þú getur alltaf farið á ströndina.
• Farðu eftir þeim umgengnisreglum sem gilda á ströndinni.
• Um Bláfánaströnd getur verið að ræða.
• Farðu eftir þeim umgengnisreglum sem gilda á hótelinu.
• Veldu umhverfismerkt hótel ef hægt er.

Einkunn

Frístundabíllinn hættur, í bili

Frístundabíllinn er metnaðarfullt samfélagsverkefni sem fyrirtækið Hópbílar* í Hafnarfirði hrundu af stað í janúar sl. og snýst um að auðvelda börnum, og foreldrum þeirra, að ferðast á mili staða. Samvinna var við Hafnarfjarðarbær en fyrirtækin Rio Tinto, N1 og Fjarðarkaup styrktu verkefnið. Megintilgangurinn með verkefninu var að veita örugga og góða akstursþjónustu sem tekur mið af frístundastarfi í Hafnarfirði fyrir börn og unglinga á aldrinum 6-20 ára í tæpa 6 tíma á dag, eða frá kl.15:40 til kl.21:20 alla virka daga. Mikil ánægja var með þetta þarfa framtak. Foreldrafélag Hafnarfjarðra veitti Hópbílum viðurkenningu fyrir framtakið og allar tölur og útreikningar virtist benda til þess að framhald yrðir á þjónustunni nú í sumar.

Frístundabíllinn var ekki einungis þægilegur ferðamáti fyrir börnin heldur umhverfisvænn samgöngumáti þar sem einn hópbíll komur í stað fjölda einkabíla sem annars keyra á sama stað á sama tíma með tilheyrandi mengun, kostnaði og tímasóun foreldranna. En af hverju er Frístundabíllinn þá ekki í keyrslu í sumar? Eru börn ekki að stunda frístundir í Hafnarfirði í sumar?

Á vef Frístudabílsins birtist þessi grein þ. 15. júní sl.:

„Í síðasta mánuði var send út skoðanakönnun á Mentor til að kanna hvort grundvöllur væri fyrir rekstri Frístundabílsins í sumar. Nú liggja niðurstöður fyrir og ljóst er að þátttakan yrði alls ekki næg og þess vegna verður Frístundabíllinn ekki starfræktur í sumar. Frístundabíllinn fékk frábærar móttökur og verkefnið var öllum þeim sem að því stóðu gífurlega ánægjulegt og gefandi. Nú þegar því er lokið í bili eftir fjögurra mánaða reynslutíma eru skutlin orðin rúmlega 42 þúsund.

Til nánari fróðleiks þá notuðu 650 börn sér þjónustuna. Heildarfjöldi km. sem hafa sparast eru 255.690 (miðað við að hvert skutl sé 6 km. fram og til baka). Heildarfjöldi í klukkustundum sem sparast hafa hjá foreldrum/forráðumönnum er 21.307 klst. eða sem samsvara 33 klst fyrir hvern farþega á tímabili verkefnisins (er þá miðað við að fyrir hvert skutl fram og til baka taki hálfa klukkustund). Ef heimilisbíllinn eyðir 10 ltr. að meðaltali fyrir hverja hundrað ekna km. og barnið æfir/ferðast allt að fjórum sinnum í viku er beinn sparnaður í bensíni kr. 23.000. á þessum fjórum mánuðum sem verkefnið stóð yfir. Kolefnisjöfnun á tímabilinu að frádregnum akstri Frístundabílanna er Co2 39.087 kg.  Þetta myndi þýða allt að 9 hektara af skógi sem teldi 19.523 tré (Heimild:Orkusetur, miðað við bíl sem eyðir 10 ltr. pr. 100 km.). Allir Frístundabílarnir keyra á bíódiesel blöndu og við það minnkar útblástur co2 aukalega um 384 kg. yfir tímabilið.

Þetta hefur verið mikill lærdómstími og nú þegar er hafin vinna við að tryggja að starfsemi Frístundabílsins hefjist að nýju í haust. Við vonumst sannarlegar til þess að af því verði, en þau mál skýrast nánar þegar líða tekur á sumarið. Samband okkar við notendur Frístundabílsins frá því að hann hóf akstur í janúar var með miklum ágætum og viljum við þakka þeim samstarfið með von um að áframhald megi verða á því.

Með kærri kveðju, starfsfólk Frístundabílsins.“

Sjá nánar á vef Frístundabílsins.

*Hópbílar er leiðandi fyrirtæki í umhverfismálum á Íslandi. Hópbílar hafa umhverfisstjórnunarstaðalinn ISO 14001, hlutu Kuðunginn umhverfisverðlaun Umhverfisráðuneytisins árið 2003 og umhverfisverðlaun Ferðamálastofu árið 2006.

Sjá nánar um Hópbíla á vef fyrirtækisins og hér á Grænum síðum.

Einkunn