Náttúran.is

Umhverfisviðmið fyrir fyrirtæki

Hvað eru umhverfisviðmið?

Umhverfisviðmið eða markmið eru í eðli sínu ekkert frábrugðin fjárhagslegum markmiðum. Hlutverk beggja er að mæla árangur af starfssemi fyrirtækisins á mismunandi sviðum, þó svo að auðveldlega sé hægt að fullyrða að fjárhagleg og umhverfismarkmið séu hvert öðru háð. Það er þó einn grundvallarmunur á fjárhaglegum og umhverfislegum markmiðum. Hin fjárhagslegu hafa þróast í fjölda áratuga eða árhundruði meðan umhverfislegu markmiðin eru tiltölulega ný á nálinni og fyrirtæki byrjuðu ekki að setja umhverfisviðmið í einhverjum mæli fyrr en eftir 1996 þegar ISO 14001 staðallinn var fyrst samþykkur.

Þessi grundvallarmunur á umhverfis- og fjárhagslegum markmiðum hefur hins vegar mikla praktíska þýðingu. Bókhaldsforrit fyrirtækja miðast að því að fylgjast á auðveldan máta með fjárhagslegum lykiltölum. Kerfin eru byggð með það í huga að geta á auðveldan og fljótan máta fá út allar helstu fjárhagslegu viðmið sem hægt er þar sem upplýsingar skipta öllu í hörðum heimi samkeppninnar. Umhverfisupplýsingar eru ekki á innbyggðar í upplýsingakerfi fyrirtækja eins og fjárhagslegar upplýsingar.

Að skilgreina umhverfismarkmið er í sjálfu sér ekki erfitt. Hið flókna er að skilgreina hvar og hvernig auðveldast er að safna saman upplýsingum úr upplýsingakerfinu. Þar sem umhverfisupplýsingar eru oft af skornum skammti hefur fólk því tilhneigingu að mæla það sem hægt er að mæla í stað þess að mæla það sem er mikilvægt. Grunnur að öllum viðmiðum er að þekkja núverandi stöðu (grunnstöðuna) áður en viðmiðin eru sett. Án þess að þekkja grunnstöðuna er afskaplega erfitt að vita hvort markmiðum hafi verið náð. Að ekki vita grunnstöðuna er líklega algengustu mistök sem fyrirtæki gera við markmiðasetningu. Markmiðin verða því oft ekkert annað en fallegur ásetningur án þess að hægt sé að segja til um hvort þeim hafi verið náð eða ekki. Grundvallaratriðið í allri markmiðasetningu er því að skilgreina grunnstöðu áður en markmið eru sett.

Einkenni góðra umhverfisviðmiða:

Einkunn

Pappír - Svanurinn

Pappír - ljósritunar og prentpappír

Hægt er að fá Svansmerktan prentsmiðjupappír, pappír fyrir tölvuprentara faxtæki og ljósritunarvélar.

Prentpappír og umhverfið
Pappír hefur margvísleg áhrif á umhverfið á öllum stigum framleiðslu og notkunar, s.s. við skógarhögg og verkun timbursins, losun mengandi efna frá pappírs- og pappírsmassaverksmiðjum, og að lokum sem sorp, svo dæmi séu nefnd.
Skógar hafa verið ofnýttir um áratugaskeið á norðurslóðum, sem hefur leitt til þess að margar plöntu- og dýrategundir eru í útrýmingarhættu. Til að varðveita líffræðilegan fjölbreytileika á þessum landsvæðum er því nauðsynlegt að taka meira tillit til náttúruverndarsjónarmiða og hafa sjálfbæra þróun að leiðarljósi við nýtingu skóganna.
Framleiðslan á pappírsmassa og pappírnum sjálfum hefur einnig umtalsvert álag á umhverfið í för með sér. Hún krefst mikillar orku- og efnanotkunar, sem óhjákvæmilega leiðir til mengunar á ferskvatni, sjó og andrúmslofti. Á níunda áratugnum varð mönnum ljóst að notkun klórs við bleikingu á pappír og pappírsmassa skaðaði lífríkið í votlendi í nágrenni verksmiðjanna. Gerðar voru kröfur um aðrar bleikingaraðferðir og í byrjun tíunda áratugarins hættu menn alfarið að nota klór til að bleikja pappír á Norðurlöndunum.

Umhverfismerking

Norræna umhverfismerkið Svanurinn var stofnað í þeim tilgangi að að auðvelda þér og öðrum neytendum að finna vörur er hafa sem minnst skaðleg áhrif umhverfið. Kröfur Svansins miðast við allan lífsferil vörunnar/þjónustu, frá vöggu til grafar. Það þýðir að áhrif vörunnar eru metin allt frá hráefni til úrgangs, og miðast kröfur Svansins við að lágmarka umhverfisálag vegna vörunnar. Það getur verið flókið mál að meta umhverfisáhrif vara og finna þá umhverfisvænstu. Svanurinn einfaldar málið og auðveldar þér að skapa betri framtíð!

Umhverfiskröfur Svansins
Nýting skóga
Til að draga úr ógninni við líffræðilegan fjölbreytileika vistkerfa í og umhverfis skóglendi er gerð krafa um að minnst 15% hráefnisins, þ.e.a.s. trefjanna, komi frá skógum með vottun um sjálfbæra nýtingu, eða að 50% hráefnisins sé endurnýttur pappír. Einnig er mögulegt að uppfylla kröfurnar með samblandi af þessu tvennu. Þessar hráefniskröfur verða síðan hertar smám saman, þannig að hlutfall endurnýtts pappírs og/eða trefja úr vottuðum, sjálfbærum skógi, hækki í umhverfismerktum pappír.

Efnanotkun
Mikið magn kemískra efna er notað við framleiðslu á pappír og pappírsmassa. Þessi efni þjóna ýmsum tilgangi á mismunandi stigum framleiðslunnar, s.s. til bleikingar og til að draga úr froðumyndun, rotnun og slímmyndun við vinnslu pappírsmassa, og til að bæta eiginleika pappírsins sjálfs, s.s. til að gera hann sléttari eða ná fram meiri gljáa. Þá eru notuð tensíð til að fjarlægja prentsvertu af endurvinnslupappír.

Svanurinn gerir þá kröfu að öll kemísk efni, sem notuð eru við pappírsframleiðsluna, séu auðniðurbrjótanleg í náttúrunni og pappírsframleiðslan auki því ekki á magn eiturefna og annarra skaðlegra efna í umhverfinu.

Losun
Framleiðsla á pappír og pappírsmassa hefur óhjákvæmilega í för með sér losun á umtalsverðu magni efna út í andrúmsloftið, ferskvatn og/eða sjó. Efnin, sem rata út í vatn og sjó sökkva til botns og eru ýmist brotin niður af örverum eða mynda ný efnasambönd við efnahvörf. Þetta ferli krefst súrefnis, sem getur leitt til þess að súrefnisskortur verður við botninn ef losun er stórfelld. Súrefnisskorturinn getur svo aftur leitt til botndýradauða í mismiklum mæli og áframhaldandi keðjuverkunar í lífríkinu. Því gerir Svanurinn kröfu um lágt hlutfall súrefniskrefjandi (COD) efna í frárennsli, og á það einnig við um fosfór. Fosfór virkar sem áburður á vatnagróður, aukinn vöxtur kallar á meira súrefni til niðurbrots á gróðurleifum, sem síðan getur valdið súrefnisskorti í vatninu.

Takmarka þarf losun á umframmagni klórdíoxíðs (AOX) vegna bleikingar.

Þá gerir Svanurinn einnig kröfu um lágmarkslosun brennisteins og nituroxíða til að draga úr súrnun og ofauðgun vatns og jarðvegs. Losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið er einnig takmörkuð til að draga úr gróðurhúsaáhrifum.

Orkunotkun
Orkuþörf við pappírs- og pappírsmassaframleiðslu er mikil. Til að draga úr orkunotkun og því umhverfisálagi sem henni fylgir (s.s. aukin gróðurhúsaáhrif, súrnun og ofauðgun jarðvegs) gerir Svanurinn ákveðnar kröfur um heildarorkunotkun við framleiðslu á Svansmerktum pappír, sem og sérstakar kröfur um rafmagnsnotkun.

Sorp
Flokka skal allt sorp sem til fellur við framleiðsluna. Það sorp, sem hægt er að brenna, ber að nýta til orkuvinnslu eða endurnýta á annan hátt.

Aðrar kröfur:
Svanurinn gerir kröfu um ítarlega skráningu allra þátta framleiðslunnar sem lúta skilyrðum um umhverfismerkið, auk þess sem óháðir, til þess bærir aðilar (s.s. viðeigandi yfirvöld eða viðurkenndar rannsóknarstofur) verði fengnir til reglulegrar sýnatöku og -greiningar. Gæði pappírsins verða að standast samanburð við það sem almennt gerist annars staðar. Þá verða framleiðendur að starfa í samræmi við gildandi umhverfis- og vinnulöggjöf í hvívetna.

Sjá Svansmerkt fyrirtæki á Íslandi, fyrirtæki sem selja Svansmerktar vörur og lesefni um Svaninn hér á Grænum siðum.

Einkunn

Upplýsingalíkön mannvirkja - BIM

Að undanförnu hefur rutt sér til rúms ný aðferðafræði við hönnun, byggingu, rekstur og viðhald mannvirkja sem nefnd er BIM, Building Information Modeling en hún byggist á því að allir hlutaðeigandi aðilar verkefnis vinna í sameiginlegu upplýsingalíkani fyrir viðkomandi mannvirki.

Allir aðilar vinna með rafrænar, staðlaðar og samkvæmar upplýsingar. Verktakinn nýtir líkanið á framkvæmdatímanum og við verklok er rekstraraðilanum afhent heildarlíkanið til notkunar við rekstur byggingarinnar.

Sú hugmynd, sem liggur að baki BIM, fellur einkar vel að grunnhugmyndinni sem vistvæn hönnun byggist á og liggur því beint við að þróa þessar tvær aðferðir samhliða. Í báðum tilfellum er lögð áhersla á markvissari vinnubrögð en áður hafa almennt verið viðhöfð á hönnunarstigi og aukið vægi er sett á fjárhagsleg og umhverfisleg viðmið. Þá er ákvarðanataka færð framar í hönnunarferlið en upplýst ákvarðanataka, sem tekin er á fyrstu stigum hönnunar, er afar mikilvæg við að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum. Sett hefur verið í gang samstarfsverkefni nokkurra aðila í íslenskum byggingariðnaði, sem nefnt er BIM- Ísland.

Nánari upplýsingar er að finna á www.bim.is.

Einkunn

Vefnaðarvörur (Textíll) - Svanurinn

Með textílvöru er átt við hvers kyns vefnaðarvöru sem og fleiri fata-, áklæðis- og bólstrunarefni. Umhverfismerking Svansins nær yfir hráefni eins og garn, lopa, álnavöru og prjónaefni, sem og tilbúnar textílvörur úr bómull, ull, höri, unnum sellulósa (viskósa, lyocell og asetati) og gerviefnunum polyester og polyamíð.

Textílvörur og umhverfið
Textíliðnaðurinn veldur ákveðnu umhverfisálagi á öllum stigum framleiðslunnar, allt frá ræktun hráefnisins til lokahnykksins á saumastofunum. Oftar en ekki má rekja skaðann til mikillar notkunar kemískra efna í þessum iðnaði. Þar sem stór hluti textíliðnaðarins er staðsettur í löndum, sem gera minni kröfur á sviði umhverfismála en tíðkast í hinum vestræna heimi, eru efnin sem notuð eru oft og tíðum bæði heilsuspillandi fyrir fólk og afleit fyrir náttúruna. Bómullarrækt er gott dæmi um þetta, þar sem DDT er iðulega notað sem skordýraeitur og fenoxísýru úðað gegn illgresi. Engin nytjajurt er úðuð í jafnmiklum mæli og einmitt bómullin.

Umhverfismerking
Norræna umhverfismerkið Svanurinn var stofnað í þeim tilgangi að að auðvelda þér og öðrum neytendum að finna vörur er hafa sem minnst skaðleg áhrif umhverfið. Kröfur Svansins miðast við allan lífsferil vörunnar/þjónustunnar, frá vöggu til grafar. Það þýðir að áhrif vörunnar eru metin allt frá hráefni til úrgangs, og miðast kröfur Svansins við að lágmarka umhverfisálag vegna vörunnar. Það getur verið flókið mál að meta umhverfisáhrif vara og finna þá umhverfisvænstu. Svanurinn einfaldar málið og auðveldar þér að skapa betri framtíð!

Einkunn

Ræstingarþjónusta - Svanurinn

Svansmerkt ræstingarþjónusta

Með ræstingarþjónustu er annað hvort átt við utanaðkomandi verktaka (ræstingarfyrirtæki) eða átt er við starfsmenn eða deildir fyrirtækja eða stofnana sem sjá um hreingerningar á eigin húsakynnum.

Við mótum framtíðina
Markmiðið með Svaninum, Norræna umhverfismerkinu, er að auðvelda þér og öðrum neytendum að velja vörur er hafa sem minnst skaðleg áhrif á umhverfið. Kröfur Svansins miðast við allan lífsferil vörunnar/þjónustu, frá vöggu til grafar. Það þýðir að áhrif vörunnar eru metin allt frá hráefni til úrgangs, og miðast kröfur Svansins við að lágmarka umhverfisálag vegna vörunnar. Það getur verið flókið mál að meta umhverfisáhrif vara og finna þá umhverfisvænstu. Svanurinn einfaldar málið og auðveldar þér að skapa betri framtíð!

Lögð er áhersla á eftirfarandi í Svansmerktri ræstingarþjónustu:

Einkunn