Náttúran.is

Um kosti einfaldleikans

Af hverju að gera það einfalt ef hægt er að gera það flókið – segir þýskt máltæki. Þegar hráefnið er ferskt er engin ástæða til að elda flókna rétti. Þeir bæta engu við það sem fyrir er og oft er best að borða grænmetið hrátt. Nóg að gufusjóða það sem ekki á að vera hrátt og bæta við salti og góðri kaldpressaðri olíu.

Einstaklingsmáltíð með grænmeti

Fullkomin og þægileg einstaklingsmáltíð, en afar einföld og næringarrík, fæst með því að taka stóran disk, helst matarfat, og skera niður og raða á það öllu því grænmeti sem á að vera hrátt og fæst á viðkomandi árstíð. Á meðan skal sjóða í litlum potti grjón eða grænmeti, þarf ekki að vera nema ein tegund og einn pottur. Líka má steikja grænmeti á pönnu en þá fer vel á því að hafa fleiri en eina tegund. Svo má líka finna eitthvað gott til að hita úti í búð, ef maður er útivinnandi. Þetta er sett með hrámetinu á fatið eða stóra diskinn.

Síðan er rétturinn aukinn með kotasælu, hugsanlega steiktu eggi, sultu, frönsku sinnepi, niðursoðnum sólþurrkuðum tómötum, ólífum eða góðum osti eins og mozzarella ef hann er til. Bara ráðast á búrhilluna og ísskápinn. Slíkur sælgætisdiskur er nærandi, undirbúningurinn tekur sáralítinn tíma og skapar ekki teljandi uppvask. Og ég veit af eigin raun að því fylgir engin einmanaleikatilfinning, miklu frekar hátíðleiki, að „elda“ svona máltíð. Það sakar ekki að kveikja á kerti.

Eldamennska, sem flæðir fram og byggist á því hvað maður finnur, flokkast undir ævintýramennsku. Þegar best lætur er slík eldamennska síbreytileg, þótt svo virðist sem hráefnið sé það sama um lengri tíma. Það er eins og veðrið, loftþrýstingurinn og birtan taki þátt í að skapa máltíðina. Grunnreglan er – því einfaldara því betra – og það er ekki fyrr en maður hefur fengið að njóta þess sama lengi, að þörfin fyrir tilbreytingu fer að bæra á sér og leitin að uppskriftum og aðgangi að matarfjársjóðum annarra hefst. Sé maður svo lánsamur að eiga ferskan mat þarf engar uppskriftir. Þetta vitum við sem tínum og ræktum. En af og til getur eitthvað mistekist.

Gagnrýnin, sem felst í því að sjá matnum leift, er afar hörð en við fáum aftur tækifæri til að sanna okkur strax næsta dag. Gamalreyndur kennari sagði að það væri vonlaust að halda að hver einasta kennslustund gengi upp árið um kring, þá gerði maður allt of miklar kröfur til sjálfs sín. Einn yfirlesari minn benti mér góðfúslega á að óklókt væri að láta að því liggja að uppskriftir væru ónauðsynlegar, þar sem þetta væri þó matreiðslubók alla vega að hluta. En það eru líka til uppskriftir að einfaldleikanum og í dag þörfnumst við þeirra ekkert síður.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Mynd: Hildur Hákonardóttir við „Eldhúsgarðsgluggann“. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Einkunn

Avokadoolía í stað augnkrems

Berið avokadoolíu daglega í kringum augun og klappið hana mjúklega inn í húðina. Þurrkið olíuna sem húðin dregur ekki í sig af eftir nokkrar mínútur. Með reglulegri notkun mildast jafnvel djúpar augnhrukkur.

Einkunn

Engiferrót við kvefi

Sumir kokkar segja að aldrei sé hægt að nota of mikið af engiferrót eða hvítlauk og víst er hvort tveggja hollt. Gott er að hita sneiðar af engiferrót og sítrónum í vatni og drekka við kvefi. Þett er heilnæmur drykkur og þægilegur ef hita þarf eitthvað handa mörgum, t.d. á námskeiðum.

Hann má vera annaðhvort heitur eða volgur og er alltaf hressandi. Venjulegt engiferduft, sem fæst í verslunum, er til margra hluta nytsamlegt, bætir meltingu og örvar blóðrás og bragðið venst vel ef engiferið er hrært út í jógúrt eða súrmjólk.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Einkunn

Eplaediksbað

Eplaedikið jafnar sýrustig húðarinnar. Feit og óhrein húð hreinsast og nærist við eplaediksbað. Setjið 250 ml af eplaediki í baðvatnið. Verið a.m.k. 15 mínútur í baðinu, þannig nær húðin að taka upp nægilega sýru úr edikinu.

Einkunn

Brúnaðar kartöflur

Af pönnukartöflum þekkja Íslendingar þær einna best. Danir höfðu auðvelt aðgengi að sykri frá nýlendu sinni í Karabíska hafinu og þessi réttur er áreiðanlegur danskur. Þá þarf þéttar, fremur litlar kartöflur, sem eru soðnar með hýðinu, skrældar og þeim velt upp úr karamellusykri. Á móti 1 kg af litlum, soðnum og flysjuðum kartöflum eru notaðar 2–3 matskeiðar af sykri og væn klípa af smjöri.

Skolið kartöflurnar í köldu vatni og látið síga vel af. Bræðið smjörið á pönnu þangað til það fær á sig gullinn blæ, setjið sykurinn í og hrærið. Látið kartöflurnar á pönnuna. Brúnið undir góðum hita og hrærið vel í á meðan.

Úr „Blálandsdrottningin og fólkið sem ræktaði kartöflurnar“  eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Einkunn