Náttúran.is

Umhverfisviðmið fyrir fyrirtæki

Hvað eru umhverfisviðmið?

Umhverfisviðmið eða markmið eru í eðli sínu ekkert frábrugðin fjárhagslegum markmiðum. Hlutverk beggja er að mæla árangur af starfssemi fyrirtækisins á mismunandi sviðum, þó svo að auðveldlega sé hægt að fullyrða að fjárhagleg og umhverfismarkmið séu hvert öðru háð. Það er þó einn grundvallarmunur á fjárhaglegum og umhverfislegum markmiðum. Hin fjárhagslegu hafa þróast í fjölda áratuga eða árhundruði meðan umhverfislegu markmiðin eru tiltölulega ný á nálinni og fyrirtæki byrjuðu ekki að setja umhverfisviðmið í einhverjum mæli fyrr en eftir 1996 þegar ISO 14001 staðallinn var fyrst samþykkur.

Þessi grundvallarmunur á umhverfis- og fjárhagslegum markmiðum hefur hins vegar mikla praktíska þýðingu. Bókhaldsforrit fyrirtækja miðast að því að fylgjast á auðveldan máta með fjárhagslegum lykiltölum. Kerfin eru byggð með það í huga að geta á auðveldan og fljótan máta fá út allar helstu fjárhaglegu viðmið sem hægt er þar sem upplýsingar skipta öllu í hörðum heimi samkeppninnar. Umhverfisupplýsingar eru ekki á innbyggðar í upplýsingakerfi fyrirtækja eins og fjárhagslegar upplýsingar.

Að skilgreina umhverfismarkmið er í sjálfu sér ekki erfitt. Hið flókna er að skilgreina hvar og hvernig auðveldast er að safna saman upplýsingum úr upplýsingakerfinu. Þar sem umhverfisupplýsingar eru oft af skornum skammti hefur fólk því tilhneigingu að mæla það sem hægt er að mæla í stað þess að mæla það sem er mikilvægt. Grunnur að öllum viðmiðum er að þekkja núverandi stöðu (grunnstöðuna) áður en viðmiðin eru sett. Án þess að þekkja grunnstöðuna er afskaplega erfitt að vita hvort markmiðum hafi verið náð. Að ekki vita grunnstöðuna er líklega algengustu mistök sem fyrirtæki gera við markmiðasetningu. Markmiðin verða því oft ekkert annað en fallegur ásetningur án þess að hægt sé að segja til um hvort þeim hafi verið náð eða ekki. Grundvallaratriðið í allri markmiðasetningu er því að skilgreina grunnstöðu áður en markmið eru sett.

Einkunn

Hagnaður umhverfisstarfs

Sú goðsögn hefur því miður orðið langlíf að umhverfisstarf sé kostnaðarsamt, það sé dýrt að vera umhverfisvænn og fyrirtæki hafi einungis ráð á að vera umhverfisvænt þegar vel árar. Ef hins vegar sé skoðað hvernig fyrirtæki sem eru að vinna vel að umhverfismálum geta nýtt sér umhverfisstarf þá kemur í ljós hið gagnstæða, umhverfisstarf er hagkvæmt.

Ein helsta orsök þeirra umhverfisvandamála sem samfélagið á við að stríða stafar af sóun verðmæta og að fyrirtæki og neytendur eru ekki látnir borga raunkostnað fyrir þær vörur og þjónustu sem þeir eru að nota. Umhverfisstarf miðar fyrst og fremst að því sem hægt er að kalla visthagræði. Með því er átt við að fyrirtækin vilja auka framlegð sína (og samfélagsins) án þess að auka álagið á umhverfið eða að framlegð samfélagsins verður að aukast meira en álagið á umhverfið.

Margt af því sem við gerum í dag er í raun afskaplega óhagkvæmt. Á hverjum degi erum við að fara illa með auðlindir og borgum fyrir það. Úrgangur eins og málmar, plast, timbur, gler o.s.frv. er ekkert annað en auðlindir á röngum stað. Á Íslandi erum við að borga fyrir að urða úrgang á meðan þetta er í raun verðmæti fyrir úrgangsfyrirtæki. Verð á flestum náttúruauðlindum fer hækkandi. Samtímis er vakning í þá átt að fólk og fyrirtæki eigi að greiða fyrir þann umhverfiskostnað sem þau valda. Gámaþjónustufyrirtæki eru farin að taka upp stigskipta gjaldskrá þar sem gjaldið fer eftir flokkum. Dýrasti flokkurinn er yfirleitt óflokkað. Með því að flokka eru fyrirtækin hins vegar farin að spara fjármagn. Þetta er tilhneigingin í dag og á bara eftir að aukast.

Hvað er eðlilegt við það að nýta einungis 20-40% af auðlegðum sem maður er að nota? Þetta er í raun dæmið með bensín og díselbíla. Díselbíllinn er að vísu töluvert hagkvæmari út frá brennslusjónarmiði (lægri eldsneytisnotkun á 100 km) en sambærilegur bensínbíll. Vandamálið er hins vegar að dieselbíllin nýtir einungis um 40% af orkunni í olíunni. Afgangurinn er óþarfa eyðsla sem fer í að hita upp umhverfið.

Umhverfismál snúast um að minnka eldsneytis- og orkunotkun. Fyrir fyrirtæki sem eru með bílaflota til almennra vinnu, útkeyrslu eða fyrir annað starfsfólk er töluvert að vinna á að minnka til dæmis eldsneytisnotkun um 10%. Með skipulögðu umhverfisstarfi geta fyrirtæki yfirleitt náð töluverðum árangri bara á að hugsa upp á nýtt hvað þau eru að gera. Einföld leið er til dæmis að senda alla bílstjóra á námskeið í vistvænum akstri (vistakstri) og halda nákvæmt eldsneytisbókhald. Bara þetta sparar yfirleitt um 10-15% af eldsneytiskostnaði fyrirtækja. Til lengri tíma litið þarf hins vegar að kaupa sparneytnari bifreiðar.

Kaupverð bifreiða eða annarra tækja er yfirleitt minnstur hluti af líftímakostnaði þeirra. Rekstur og viðhald á líftíma bifreiða er á bilinu 3-5 sinnum hærri en upphaflega kaupverðið. Fyrirtæki sem eru að vinna að umhverfismálum eru meðvituð um umhverfisáhrif á líftíma tækja og hafa meiri tilhneigingu til að taka kostnað tækisins á líftíma þess til athugunar en að einblína á kaupverð eingöngu.

Fyrirtæki sem hafa tileinkað sér umhverfishugsun hafa einnig tileinkað sér það að kaupa það sem er raunveruleg þörf á að kaupa. Það er því miður allt of algengt að kaupa bifreiðar eða önnur tæki sem eiga að geta ráðið við hugsanlega hámarksþörf. Í stað þess að kaupa bifreið eða tæki sem getur afkastað 98% af öllum verkefnum sem bifreiðin á að anna, kaupa fyrirtæki bifreið sem er í 98% tilfella of stór fyrir það sem hún á að anna. Umhverfisstjórnun miðast mikið við að nota réttar auðlindir í réttu magni til að leysa ákveðin verkefni.

Þar sem umhverfismál fjalla um að spara auðlindir í hvaða formi sem þær eru, fjalla þau einnig um fjárhagslegan sparnað. Mörg fyrirtæki eru stöðugt að leita sér leiða til að minnka kostnað. Að vinna að umhverfismálum er bara enn einn vinkillinn og enn ein röksemdin fyrir að finna hagkvæmari leiðir til að leysa ákveðin vandamál. Þegar aðferðarfræði umhverfisstjórnunar er notuð við að minnka sóun í fyrirtækjum/heimilum þá koma oft í ljós önnur atriði en þau sem yfirleitt er verið að skoða þegar verið er að skoða þegar markmiðið er bara sparnaður. Í umhverfismálum er ekki bara verið að horfa á stóru kostnaðarliðina heldur marga smáa, og það undarlega er að margt smátt gerir eitt stórt.

Sjá „Hinn óbeini sparnaður umhverfisstarfs“.

Grafik: Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir ©Náttúran.is

Einkunn

Græn viðskipti

Með vitundarvakningu og þátttöku almennra neytenda er hægt að nota markaðsöflin til þess að leysa mörg af þeim umhverfisverkefnum sem heimurinn stendur frammi fyrir í dag, hvort sem þau eru staðbundin eða hnattræn.
Grænu síðurnar hjálpa þér að finna náttúrulegar og umhverfisvænar vörur og þjónustu og þau fyrirtæki sem huga að umhverfinu í starfsemi sinni.
Grænt Íslandskort sýnir þér hvar á landinu grænar lausnir eru í boði.

Einkunn

Alkemistinn fær vottun á lífræna framleiðslu snyrti- og heilsuvara

Vottunarstofan Tún ehf hefur staðfest að fyrirtækið Alkemistinn uppfylli kröfur um lífrænar aðferðir við framleiðslu á snyrti- og heilsuvörum og á tejurtum. Vottorð þessa efnis var afhent á Gamlársdag 2009. Alkemistinn er fyrsta fyrirtækið sem hlýtur vottun til lífrænnar framleiðslu í sveitarfélaginu Reykjanesbæ. Hefur slík starfsemi þar með skotið rótum í ríflega þriðja hverju sveitarfélagi landsins.

Með vottun Túns er staðfest að Alkemistinn noti einungis viðurkennd hráefni við framleiðslu á hinum vottuðu vörum, að aðferðir við úrvinnslu og blöndun samræmist reglum um lífræna framleiðslu, og að gæðastjórnun, skráningar og merkingar uppfylli settar kröfur. Alkemistinn er ungt sprotafyrirtæki sem eigandi þess og framkvæmdastjóri, Daniel Coaten, hefur komið haganlega fyrir í hluta byggingar sem áður hþsti vopnageymslu varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli.

Fyrirtækið er því gott dæmi um þá endurmyndun og nýsköpun sem orðið hefur á gamla varnarsvæðinu á Suðurnesjum. Alkemistinn hagný tir vottuð lífræn hráefni til fjölbreyttrar framleiðslu á ýmsum snyrti- og heilsuvörum. Meðal þeirra má nefna jurtaþykkni og jurtaseyði byggð á útdrætti með olíum og vatni, varasalva, ilm- og húðvörur. Þá framleiðir Alkemistinn einnig lífrænar jurtablöndur til tegerðar. Nú þegar framleiðir fyrirtækið 40 vottaðar lífrænar vörutegundir.

Athugið að nánari upplýsingar um aðila með lífræna vottun er að finna hér á vefnum:
Sjá aðila sem hafa lífræna vottun frá Vottunarstofunni Tún hér á Græna Íslandskortinu og einstaka aðila undir „Vottanir og viðmið“ hér á Grænum síðum og undir „Vörur“ á Grænum síðum er auk þess hægt að finna aðila eftir tegund framleiðslu þeirra.

Einkunn

Eru umhverfismerktar vörur dýrar?

Það hafa líklega allir heyrt að umhverfismerktar vörur séu dýrari en aðrar vörur. Ef við lítum á umhverfismerki norðurlandaráðs, Svaninn, hver ætli sé kostnaðurinn við að fá Svaninn á vöruna?

Það er ákveðið umsóknargjald sem þarf að greiða fyrir að sækja um merkið. Sé greitt fyrir umsókn í einu landi þarf ekki að greiða þetta gjald í öðru landi. Þetta gjald er á bilinu 50.000 til 200.000 krónur eftir löndum. Íslensk fyrirtæki sem flytja inn vörur sem eru merktar erlendis þurfa ekki að greiða þetta gjald.
Síðan er einungis greitt gjald af veltu vörunnar hjá þeim aðila sem merkir vöruna Í flestum tilfellum er það hjá heildsala.

Þetta veltugjald er 0,4% af verði vörunnar. Veltugjaldið hefur hins vegar ákveðið hámark á ári sem er um 200 þúsund krónur á Íslandi fyrir hverja vöru. Vara sem kostar 1.000 krónur úr búð, kostar líklega 500 krónur frá heildsala. Veltugjaldið sem er 0,4% er þar af leiðandi 2 krónur sem renna til umsjónaraðila Svansins á Íslandi sem er Umhverfisstofnun. Nú getur vel verið að búðin leggi álagningu á veltugjaldið sem tvöfaldar gjaldið, þ.e. hækkunin vegna umhverfismerkisins verður 4 krónur, en einungis 2 krónur renna til umsjónaraðila Svansins, hinar tvær renna til búðarinnar.

Fyrir suma framleiðendur er þetta svo mikil hindrun að þeir neita að umhverfismerkja vörurnar sínar. Þeir halda hins vegar fram að vörurnar séu jafn góðar en þeir vilji bara ekki borga gjaldið fyrir umhverfismerkinguna.

Hvað erum við neytendur hins vegar að fá fyrir þessi 0.4% og hvaða skilaboð eru framleiðendur að senda þegar þeir segjast bara ekki vilja borga þess ógnarupphæð sem er að hámarki 200 þúsund krónur á ári?

Ég er sem neytandi að kaupa markaðsupplýsingar. Ég er að kaupa þjónustu Svansins sem segir mér að varan hafi farið í eftirlit þriðja aðila, sem hefur sett ákveðnar umhverfiskröfur á vöruna, og varan hefur staðist kröfurnar. Ég veit að kröfurnar frá Svaninum eru settar fram af vísindamönnum á norðurlöndum og ég treysti kröfunum. Fyrir þessa fullvissu borga ég 2-4 krónur (0.4%).

Einkunn