Náttúran.is

Íslensk jólatré eru allra hagur

Verulega hefur dregið úr innflutningi á erlendum jólatrjám hingað til lands í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Innlend tré hafa haldið sínum hlut á markaðnum og sjá íslenskir jólatrjáaræktendur nú ýmis sóknarfæri framundan. Innlend jólatré standast vel samanburð við erlend þegar litið er til verðs og gæða. Þegar áhrif þeirra á samfélag okkar og umhverfi eru tekin með í reikninginn hafa þau margt fram yfir þau erlendu. Það kæmi því öllum til góða að auka hlutdeild þeirra á markaðnum.

Með aukinni ræktun og sölu íslenskra jólatrjáa er hægt að slá tvær flugur í einu höggi, spara gjaldeyri og skapa atvinnu. Sú vinna einskorðast ekki við aðventuna enda þarf að sinna ræktun og umhirðu trjáa frá vori til hausts. Jafnframt myndi efling innlendrar jólatrjáaræktunar skjóta sterkari stoðum undir skógarvinnslu og markað með skógarafurðir hér á landi. Sú atvinnugrein er enn sem komið er ung og óþroskuð en hefur alla burði til að blómstra ef hlúð er að henni.

Eiturefni og óboðnir gestir

Ekki má heldur gleyma því að það er mun umhverfisvænna að velja innlend jólatré en erlend. Ekki þarf að flytja þau á skipi yfir hafið með tilheyrandi mengun. Við ræktun innlendra trjáa er nánast engum eiturefnum beitt en notkun þeirra er algeng víða erlendis, meðal annars í Danmörku, þaðan sem Íslendingar kaupa flest jólatré. Eiturefnunum er einkum ætlað að halda niðri illgresi og skordýrum en öðrum dýrum og plöntum stafar einnig hætta af notkun þeirra auk þess sem þau geta mengað vatnsból.

Þá er sú hætta alltaf til staðar að óboðnir gestir berist hingað til lands með innfluttum jólatrjám svo sem skordýr og plöntusjúkdómar sem geta valdið ómældum skaða á gróðri. Sitkalús og furulús eru dæmi um slík skaðræðiskvikindi sem talið er að hafi borist til landsins með jólatrjám eða hnausplöntum.

Auðlindin vex og dafnar

Með því að velja íslenskt jólatré leggur maður jafnframt sitt af mörkum til umhirðu og ræktun skóga á Íslandi, einu skóglausasta landi Evrópu. Víðast hvar er jólatrjáahöggið liður í nauðsynlegri grisjun ungskóga. Það er því ekki gengið á auðlindina heldur vex hún og dafnar við grisjunina. Fyrir hvert fellt tré má svo reikna með að 30-40 ný tré verði gróðursett.

Af þessu má sjá að það borgar sig að velja íslenskt jólatré. Með því er maður ekki aðeins að styrkja innlenda atvinnusköpun og spara gjaldeyri heldur nýtur umhverfið einnig góðs af því á margvíslegan hátt.

Ljósmynd: Barrtré við Þingvallavatn, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn

Tré ársins 2011

Skógræktarfélag Íslands útnefndi tré ársins 2011 við hátíðlega athöfn að Greniteigi 9 í Reykjanesbæ þriðjudaginn 13. september. Tré ársins er af tegundinni fjallagullregn (Laburnum alpinum) og gerir sérstaða þess og fegurð það vert útnefningar. Þetta er í fyrsta skipti sem tré á Suðurnesjum verður fyrir valinu en þetta tiltekna tré þykir fyrirtaks dæmi um hvernig trjágróður getur vaxið og dafnað suður með sjó þrátt fyrir erfið skilyrði.

Magnús Gunnarsson, formaður Skógræktarfélags Íslands, flutti ávarp og veitti Sigrúnu Guðjónsdóttur, eiganda trésins, viðurkenningu. Árni Sigfússon, bæjarstjóri Reykjanesbæjar, flutti einnig ávarp af þessu tilefni.

Skógræktarfélag Íslands útnefnir árlega Tré ársins. Er útnefningunni ætlað að beina sjónum almennings að því gróskumikla starfi sem unnið er um land allt í trjá- og skógrækt og benda á menningarlegt gildi einstakra trjáa um allt land.

Ljósmynd: Tré ársins, fjallagullregn í Reykjanesbæ, ljósm. Sigurður Bjarnason.

Einkunn

Sáning birkifræs, endurheimt landgæða

Myndband um söfnun,verkun og sáningu birkifræs til endurheimtunar landgæða er nú aðgengilegt á netinu. Umhverfisfræðingurinn, garðyrkjumeistarinn og náttúruunnandinn Steinn Kárason hafði umsjón með gerð myndbandsins, samdi handrit og tónlist, en Axa ehf sá umframleiðsluna.

Um tilurð myndbandsins segir Steinn að hann hafi haft dálæti á íslenska birkinu frá blautu barnsbeini og vilji veg þess sem mestan, enda birkið ein af undirstöðum byggðar í landinu um aldir.

„Þetta er einskonar framhald á vinnu minni við endurheimt Brimnesskóga í Skagafirði og kynbótum á Geirmundarhólabirkinu. Ég er í stjórn félags Skógarskáta og hef verið í vinnuhópi skáta um „græn fótspor skáta“ og skátar vilja láta gott af sér leiða. Skógarskátar ætla að safna birkifræi og sá því til uppgræðslu við Úlfljótsvatn og víðar og einhvern fróðleik vantaði. Þess vegna bar ég á þeim vettvangi fram hugmyndina um gerð myndbandsins við ágætar undirtektir. Steingrímur Erlendsson hjá Axa tók vel í hugmyndina og þetta myndband er afraksturinn“.

Með myndbandinu hefur fólk haldgóðar leiðbeiningar um hvernig hægt er að skila náttúrunni aftur því sem frá henni var tekið og njóta jafnframt útivistar í íslenskri náttúru.

Einkunn

Viðey í Þjórsá friðlýst

Viðey í Þjórsá verður friðlýst á morgun, miðvikudaginn 24. ágúst að ósk landeigenda. Umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, mun undirrita friðlýsinguna í umhverfisráðuneytinu kl. 15. Eyjan er 3,37 ha að stærð og verður friðlýst sem friðland.

Viðey í Þjórsá er sérstök m.a. vegna þeirrar umgerðar sem straumþung áin veitir. Mikilvægi svæðisins felst einnig í möguleika á samanburði t.d. birkisins, sem þar hefur vaxið án teljandi áhrifa mannsins, við birki annarsstaðar í landinu. Í Viðey hafa fundist yfir 70 háplöntutegundir, þar af tvær tegundir sjaldgæfar á landsvísu.

Markmið friðlýsingarinnar er að vernda náttúrulegan, lítt snortinn og gróskumikinn birkiskóg ásamt því lífríki sem honum fylgir. Einnig er markmið friðlýsingarinnar að vernda erfðaeiginleika og erfðafjölbreytileika birkisins og annars gróðurs í eynni. Markmið friðlýsingarinnar er enn fremur að treysta verndargildi Viðeyjar í Þjórsá, sérstaklega vísinda- og fræðslugildi.

Með friðlýsingu Viðeyjar í Þjórsá er verið að styrkja líffræðilega fjölbreytni vistgerða og vistkerfa svæðisins með því að vernda tegundir plantna og annarra lífvera ásamt erfðaauðlindum sem tegundirnar búa yfir og búsvæði þeirra. Í friðlýsingarskilmálunum segir m.a. að ef af virkjunum verði í neðri Þjórsá muni Umhverfisstofnun sjá til þess að friðlandið verði girt af til að vernda lífríki svæðisins fyrir mönnum og dýrum.

Einkunn

Í raun sinnir enginn eftirliti með sauðfjárbeit á viðkvæmum svæðum

Er ég ferðaðist með fjölskyldu minni yfir Kjöl í sumar sló mig mjög hve mikið af sauðfé var þar á beit. Ég hugsaði til Herdísar Þorvaldsdóttur og hennar löngu baráttu við að opna augu landsmanna fyrir þögguninnni sem á sér stað um þetta vandamál. Ógrynni fjár er varið í landgræðslu en viðkvæmustu svæðin látin óáreitt fyrir ofbeit, eins og ekkert og enginn sjái neitt athugavert við það.

Í grein í síðasta Bændablaði, 14 tölublaði 2011, undir fyrirsögninni Of mildilega tekið á landnýtingarþætti gæðastýringar (höfundur: /fr) er ofbeit á viðkvæmum svæðum tekin til umfjöllunar og rætt bæði við Andrés Arnalds fagmálastjóra Landgræðslu ríkisins og Ólaf Dýrmundsson landnýtingarráðunaut Bændasamtakanna.

Þar kemur fram að Landgræðsla ríkisins hafi með höndum eftirlitsskyldu með landi og skal leggja mat á land framleiðenda sem óska eftir að taka upp gæðastýringu í sauðfjárrækt en yfir 90% bænda vinna skv. gæðastýringarkerfinu og er umbunað í samræmi við það með greiðslum úr ríkissjóði.

Spurt er hvernig standi þá á því að ítrekað sé því haldið fram að sauðfjárrækt fylgi landeyðing og slíkt megi sjá víða um land.

Andrés Arnalds segir að það hafi verið gríðarlega jákvætt skref þegar ákveðið var að tengja hluta greiðslna til sauðfjárbænda við gæðastýringu, með gróðurverndarþáttinn sem einn hluta af því kerfi.  „Það var hins vegar ákveðið að byrja mjög milidilega meðan verið var að festa kerfið í sessi,“ segir Andrés. „Vandinn við gæðastýringuna, sem kristallast kannski ekki síst í ári eins og í ár þegar tíðarfar er erfitt, er að kröfurnar eru ekki fullnægjandi. til að mynda má segja að ýmis afréttarlönd sem verið er að nýta þyrftu að fá vægari beit eða eru jafnvel ekki beitarhæf. Til þess er ekki tekið tillit til í gæðastýringu.“

Er spurður nánar út í hvort gagnrýnin á sauðfjárræktina sé ekki gagnrýni á Landgræðsluna segir Andrés að það megi gagnrýna mildileika í sambandi við gæðastýringuna.

Ólafur Dýrmundsson landnýtingarráðunautur Bændasamtakanna svaraði Andrési fullum hálsi í nefndri grein og segist vera honum ósammála um að kröfur varðandi landnýtingu innan gæðastýringarinnar séu ekki fullnægjandi.

Hann segir „ Ég tel að reglur um gæðastýringu sauðfjárframleiðslu, ekki síst varðandi landnýtingarþáttinn, séu nægilega strangar. Í reglugerðinni sem var endurskoðuð 2008, eru skýrar viðmiðunarreglur um mat á landi, bæði með tilliti til jarðvegs og gróðurs, sem gilda jafnt um heimalönd, upprekstrarheimalönd og afrétti. Bændasamtök Íslands treysta því að hinn óháði eftirlitsaðili, Landgræðsla ríkisins, sinni þessu eftirliti af kostgæfni og það kemur á óvart ef það er ekki gert. Þetta traust til Landgræðslunnar birtist einnig mjög skýrt í samningi um starfsskilyrði sauðfjárræktar sem Bændasamtökin gerður við ríkisstjórnina 2007“

Það virðist því ljóst að bragarbót verður að gera á eftirliti með sauðfjárbeit á viðkvæm svæði á landinu, og það hið fyrsta.

Ljósmyndir: Kindur á Kili í júlí 2011, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Einkunn