Náttúran.is

Brúnaðar kartöflur

Af pönnukartöflum þekkja Íslendingar þær einna best. Danir höfðu auðvelt aðgengi að sykri frá nýlendu sinni í Karabíska hafinu og þessi réttur er áreiðanlegur danskur. Þá þarf þéttar, fremur litlar kartöflur, sem eru soðnar með hýðinu, skrældar og þeim velt upp úr karamellusykri. Á móti 1 kg af litlum, soðnum og flysjuðum kartöflum eru notaðar 2–3 matskeiðar af sykri og væn klípa af smjöri.

Skolið kartöflurnar í köldu vatni og látið síga vel af. Bræðið smjörið á pönnu þangað til það fær á sig gullinn blæ, setjið sykurinn í og hrærið. Látið kartöflurnar á pönnuna. Brúnið undir góðum hita og hrærið vel í á meðan.

Úr „Blálandsdrottningin og fólkið sem ræktaði kartöflurnar“  eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Einkunn

Heilsudrykkir - ný bók

Á dögunum kom út bókin Heilsudrykkir eftir Auði Ingibjörgu Konráðsdóttur en Auður hefur getið sér gott orð sem „heilsukokkur“ í orðsins fyllstu merkingu. Hún stendur einnig fyrir vinsælum námskeiðum í hollustu, matargerð og lífsstíl.

Í bókinni er fjöldi uppskrifta að einföldum, hollum og gómsætum drykkjum en bókin er ekki einungis uppskriftabók því hún inniheldur einnig fræðandi efni um heilsu og innihald uppskriftanna. Hrund Jakobs tók myndirnar í bókinni.

Hér eru tvær uppskriftir úr Heilsudrykkjum:

Hindberjasmúðingur

2 dl rísmjólk
1 dl hindber
2 tsk. tahini
1 dl appelsínusafi
2 tsk. hlynsíróp

Þeyta rísmjólk, hindber og tahini saman í blandara. Bæta appelsínusafa og hlynsírópi saman við og þeyta í stutta stund.

Þessi drykkur er eins og góð tónlist, þegar tónar eða hráefni, sem manni finnst ekki að ættu að eiga saman, gera það samt á einhvern undursamlegan hátt. Afleiðingarnar verða þær, að maður hefst til skýjanna og nýtur sköpunarverksins til fulls.

Tahini er sesamsmjör, sem þýðir í raun maukuð sesamfræ. Það er einhver kalkríkasta fæða sem völ er á og líkaminn á auðvelt með að taka upp kalk úr sesamafurðum. Þeir sem brjóta bein ættu að borða sesam í ýmsu formi því það hefur græðandi áhrif. Sesamfræ innihalda mikið af steinefnum. Einnig gefa þau okkur trefjar og B1-vítamín, sem brýtur niður fitu og prótín. Sesamfræ geta lækkað kólesteról og komið í veg fyrir háan blóðþrýsting. Þau vernda einnig lifrina.

Frappuchino

125 ml möndlumjólk
25 ml expressokaffi
1 msk. hlynsíróp
4-5 ísmolar

Þeyta allt saman í blandara.

Þessi drykkur er alltaf góður og freistandi fyrir kaffiunnendur. Gott er að drekka nóg af vatni fyrir og eftir kaffineyslu, því vatnið hjálpar líkamanum að takast á við koffín og olíur í kaffinu. Í lagi er að láta eftir sér freistingar öðru hverju, en við verðum að jafna það út og vatn er okkar helsta hjálparhella.

Mikilvægast er að borða hollt á morgnana og á kvöldin. Þegar við viljum láta eitthvað annað eftir okkur er best að gera það í eftirmiðdaginn þegar líkaminn er í brennsluformi. Þá er um að gera að njóta með góðri samvisku. Kaffibaunir eru viðkvæmar fyrir skordýraeitri, sem fylgir þeim alla leið í bollann og þar með líkama okkar. Gott er að kynna sér uppruna vörunnar, því kaffi í sinni hreinustu mynd er ákjósanlegast. Ég mæli með að lífrænar kaffibaunir séu notaðar ef mögulegt er. Margir kaffibændur framleiða hreint og aukefnalaust kaffi þótt þeir hafi ekki lífræna vottun. Algengt er að jurtir séu notaðar til að halda skordýrum frá. Þannig þarf síður að eitra fyrir skordýrum og þannig er bæði uppskeran og jarðvegurinn verndaður.

Sjá nánar um Heilsukokkinn hér á Grænum síðum.

Einkunn

Baunir

Orðin ertur, baunir og jafnvel belgmeti eru til í málinu en ekki alveg ljóst hvað er hvað. Nú er farið að rækta ýmsar tegundir bauna inni í gróðurhúsum og fræ fást í búðum. En oft er gott að grípa til og sjóða þurrkaðar, erlendar baunir á sumrin þegar kartöflurnar eru búnar. Það erfiða við baunir er vindgangurinn sem þær koma stundum í gang.

En reynið þetta:

1. Að leggja baunirnar í bleyti minnst 24 tíma – jafnvel 36 tíma.
2. Að henda vatninu, skola baunirnar vel og sjóða í nýju vatni og sjóða vel.
3. Að borða baunirnar með hrísgrjónum eða korni til að mynda í maganum fjölþættan gerlagróður sem kemur í veg fyrir loftmyndun í þörmunum.
4. Sjóða alltaf svolítið af þangi eða sölvum með baununum. Baunir, sem maður sjálfur ræktar, eru einfaldlega gufusoðnar og bornar hátíðlega fram í forrétt eða með öðrum mat.

Úr bókinni Ætigarðurinn - handbók grasnytjungsins eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin fæst keypt hér á Náttúrumarkaðinum.

Einkunn

Sláturgerð skref fyrir skref

Manstu þegar þú fékkst heitt slátur með kartöflum, rófustöppu og uppstúf hjá ömmu og afa í gamla daga? Langar þig að endurskapa slíka stund en fallast þér hendur við hugmyndina um sláturgerð? Örvæntu ekki. Fylgdu þessum leiðbeiningum Hólmfríðar Helgu Sigurðardóttur og þú munt áreynslulaust skapa þér þjóðlegan sess í sætum minningum þinna eigin afkomenda.

1. Á sláturmarkaðnum
Það fyrsta sem þú þarft að gera er að bregða þér út í næsta sláturmarkað, til dæmis hjá Hagkaupum eða í Nóatúni. Eitt slátur inniheldur eina lifur, tvö nýru, eitt hjarta, einn sviðahaus, einn poka af lambamör, eina vömb og lambablóð. Þetta er ýmist hægt að kaupa frosið eða ferskt. Ef nokkrir eru saman um sláturgerðina tekur því varla að taka minna en fimm slátur. Úr þeim fást um það bil 25 keppir.

2. Gert að vömbum
Þegar heim er komið hefst undirbúningur. Gott er að byrja á því að skella vömbunum ofan í kalt vatn. Þær þarf að hreinsa. Gott er að skafa þær létt að innanverðu, en þess þarf þó að gæta að þynna þær ekki um of. Hverri vömb er svo skipt upp í fjóra til fimm hluta. Því næst eru þær saumaðar saman með grófu spori. Skilja þarf eftir nógu stórt gat til að hægt sé að troða í þær.

3. Mörinn skorinn
Hefjist þá handa við að hakka mörinn. Það er gott að hafa hann í um það bil eins sentímetra þykkum bitum. Stundum eru dökkir fitukirtlar í mörnum. Þá þarf að skera frá.

4. Lifrin hökkuð
Þá er komið að lifrinni. Hún er hreinsuð og allar himnur skornar í burtu. Þá er hún skorin í bita og sett í gegnum hakkavélina. Sumir láta hana renna tvisvar í gegn.

Nú getur þú byrjað að útbúa blöndurnar. Ef þú ætlar að úbúa bæði blómör og lifrapylsu þarftu að hafa þetta við höndina:

• lifur
• nýmjölk
• haframjöl
• rúgmjöl
• mör
• gróft salt
• blóð
• vatn

5. Öllu blandað saman
Þú færð þér stóran pott, eða bala eftir magni, skellir öllum efnunum í og hrærir vel. Gott er að byrja á lifrinni / vatnsblönduðu blóðinu, bæta svo við þurrefnum og enda á mörnum. Blandan er tilbúin þegar sleif getur staðið í henni.

Lifrarpylsa
1 lifur
2 nýru - má sleppa
1/2 líter nýmjólk
100 g haframjöl
100 g hveiti
250 g rúgmjöl
500 g mör
1 msk. gróft salt

Blóðmör
1 líter blóð
1/2 líter vatn
400 g haframjöl
800 g rúgmjöl
500 g mör
2-3 msk. gróft salt

6. Troðið í keppi
Þá er komið að því að troða í keppinn. Gættu þess að fylla hann ekki meira en rúmlega til hálfs. Ef keppurinn er of fullur getur hann sprungið við suðu. Þegar búið er að fylla hann er saumað fyrir með sláturgarni. Að lokum eru nokkur göt stungin í keppinn með nálinni eða gaffli.

7. Slátrið tilbúið
Lokaskrefið er að sjóða slátrið í tvo og hálfan tíma og útbúa á meðan meðlæti á borð við soðnar kartöflur, rófustöppu og uppstúf. Ef þú hefur ekki lyst á að snæða slátur strax að loknu þessu umstangi er best að láta hvern kepp í frystipoka og beint í frysti. Þeir þjóðlegustu sjóða hluta af slátrinu og setja það í súr sem þeir snæða svo með bestu lyst á þorranum.

Grafík: Slátur og lifrapylsa, Signý Kolbeinsdóttir.

Einkunn

Eldhúsið - Þurrvara

Þurrvara er eins og nafnið bendir til þurr matvara úr öllum fæðuflokkum sem er þurrkuð sérstaklega til að geymast lengur. Þurrvara þolir ekki raka. Oft er þurrvara pökkuð í rakaþolna poka eða ílát en alls ekki alltaf. Því er nauðsynlegt að geyma þurrvöru á þurrum stað til að koma í veg fyrir að hún skemmist.

Einkunn