Náttúran.is

Endurvinnslutunnan í garðinum

Best af öllu er hins vegar að forðast að kaupa „rusl”. Hversu oft er ekki verið að kaupa umbúðir sem fara beint í ruslið þegar heim er komið. Helstu endurvinnsluflokkar eru skilgreindir af hverju sveitarfélagi fyrir sig og er þar stuðst við Fenúrflokkana. Mögulegir endurvinnsluflokkar á Reykjavíkursvæðinu eru mun fleiri en úti á landi. Það skýrist af því að enduvinnsla er beintengd hagkvæmni og ef hagkvæmni fæst ekki út úr flutningi á hráefni til enduvinnslu um langan veg er það látið vera. Sveitarfélög eru einnig misjafnlega í stakk búin til að taka við efni til endurvinnslu en stöðug framför er á þessu sviði.

Öll sveitarfélög taka þó við spilliefnum og langflest við flokkuðum pappír (dagblöðum, slétum pappa og bylgjupappa), flöskum og skilagjaldskildum umbúðum (gosflöskum og áldósum), fernum, timbri, fatnaði, húsbúnaði, garðaúrgangi og lyfjum. Á um 80 stöðum á höfuðborgarsvæðinu er hægt að koma úrgangi frá sér í bláa og græna grenndargáma og á 7 stöðum eru endurvinnslustöðvar sem taka við öllum flokkum. Þú getur kynnt þér hver tekur við hverju hér á Grænum síðum Náttúrunnar undir Endurvinnsla og séð staðsetningar á grenndargámum og endurvinnslustöðvum hér á Endurvinnslukortinu eða leitað til sorpstöðvar þíns sveitarfélags.

Nánar hér að neðan:

Einkunn

Hvít fata, svört fata

Þegar arfi og annað illgresi, sem bóndi minn kallar réttilega harðgresi, er reytt upp getur sumt af því farið í safnhauginn en annað ekki. Allt illgresi sem ekki er búið að mynda fræ eða fjölgar sér með rótum á vitaskuld að fara í safnhauginn. Sumt af hinu getur farið djúpt undir tré, sem verið er að planta, og rotnað þar eða það má bera það í óræktarflög. Sýktar jurtir og erfitt illgresi eins og njólafræ fer þó beint á ruslahauginn. Endalaust var ég að rugla saman hvað væri vinsamlegt harðgresi og ætti að fara með sinni dýrmætu orku og viðloðandi gróðurmold í alvörusafnhauginn og hvað væri óæskilegt, svo sem fífla- og skriðsóleyjarrætur, húsapuntsrætur, elftingarrætur og fræberandi krossfífill.

Þegar ég hafði hlaupið í skyndi inn frá reytingu og kom út tveimur dögum eða viku seinna var ómögulegt að muna hvað var hvað. Svo datt ég niður á gott ráð. Hafði með mér tvær fötur, ljósa fötu undir harðgresi, sem átti að fara í góða safnhauginn, og svarta fötu undir það sem alls ekki átti að fara aftur í matjurtagarðinn, en mátti hugsanlega nota til uppgræðslu. Eftir að ég fann þetta ráð máttu föturnar gleymast úti og enginn vandi að henda reiður á hvað var hvað. Best er að gera gat á fötubotnana með bor, hníf eða nagla. Þá skiptir ekki máli þótt þær bíði, rigningarvatnið lekur niður og innihaldið verður stundum að mold í fötunni og ekkert fer til spillis eða fúlnar.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Einkunn

Umhverfishvatar, fuglaborð og skipulagt kaos

Það sem algengast er að fólk geri til þess að hæna að sér villt dýr í garða er að gefa fuglunum. En fleira er matur en feitt kjöt og það er ýmislegt sem þú getur gert til þess að laða að þér fánuna. Aukna fjölbreytni plantna, meira frjóduft, meiri blómasafa og fleiri ber og fræ hefur þegar verið fjallað um. Er þá ekki kominn tími til þess að huga að öðrum leiðum?

Fuglaborð er góð hugmynd. Þar færðu tækifæri til þess að laða að þér fjölda fugla á vissan stað þar sem þú getur notið þess að fylgjast með þeim á þægilegan máta. Borðið sjálft þarf ekki að vera merkilegt. Aðalatriðin eru staðsetningin og notkunin. Notkunin fyrst. Ábyrgð er nauðsynleg eftir að þú byrjar. Það má ekki henda að gefa nokkra daga, venja fuglana og gefast svo upp og gefa bara þegar þú manst eftir því. Komdu þér upp reglu og haltu fast við hana. Fuglarnir eru fljótir að læra að þarna er matur sem lítið þarf að hafa fyrir og þeir eiga eftir að flykkjast að af stóru svæði. Þeir treysta á þig og þeir gætu orðið illa úti ef þessar ókeypis máltíðir hætta allt í einu. Sérstaklega á veturna. Reyndu því að gefa alltaf á sama tíma á hverjum degi, t.d. eftir morgunverð. Á veturna bíður þá maturinn eftir greyjunum þegar birtir og þeir koma eftir kalda nótt í örvæntingarfullri leit að mat sem getur skilið á milli lífs og dauða fyrir þá.

Staðsetningin þarf að vera nákvæm. Þú ættir á raun og veru að hugsa um “matstöð”  fremur en fuglaborð. Nokkrir fuglar eru fremur feimnir við að næra sig tvo metra frá jörðu og vilja frekar krafsa og gogga af jörðinni svo að opið svæði kringum borðið er nauðsynlegt. Það hefur líka þann kost að það er erfiðara fyrir kettina að læðast að fuglunum. Þetta opna svæði þarf helst að vera um fjórir metrar í þvermáli ef borðið er á húsvegg. En aðalástæðan fyrir því að setja upp svona matstöð er náttúrulega sú að þú getir fylgst með fuglunum og stúderað þá. Þess vegna þarftu að staðsetja matstöðina þannig að það sé þægilegt fyrir þig að fylgjast með henni út um glugga. Þá þarf að vera auðveld og greið leið frá húsinu að matstöðinni. Það getur verið allt í lagi á góðum dögum að skjótast út með fóður en þegar þú þarft að kafa snjó lítur dæmið öðruvísi út. Greinar sem fuglarnir geta flogið upp á við minnstu hættumerki auka vinsældir þínar. Það er ekki vitlaus hugmynd að festa góða grein ofan á borðið sem fuglarnir geta fyrst sest á meðan þeir eru að ákveða sig. Hæðin á matstöðinni þarf að vera um tveir metrar. Þú átt eftir að verða undrandi á hve hátt kettir geta stokkið þegar fuglahópur hefur tekið ástfóstri við matstöðina þína. Ef þú átt í erfiðleikum með staðsetningu vegna hættu frá köttunum gætirðu reynt að hengja borðið (eða kettina!) í trjágrein. Það heldur köttunum örugglega frá.

Einkunn

Kartöflur

Kartöflugrös eru viðkvæm og falla við fyrsta frost. Talið er þó að kartöflurnar sjálfar geti þroskast í moldinni í eina tíu daga eftir að grösin eru fallin svo það er engin ástæða til að óttast. Sumir þurrka kartöflurnar úti, en þó ekki beint í sól, og geyma síðan óþvegnar, en helst í kulda. Aðrir þvo kartöflurnar, þurrka og láta í kassa og geyma við 12–14 gráðu hita í um 12 daga svo hýðið geti skurnað áður en þær eru settar í kalda geymslu. Setja svo beint í pottinn.

Einkunn

Sveitin - Garðrækt

Garðrækt hefur ekki langa sögu á Íslandi. Það var ekki fyrr en seint á 18. öld að farið var að gera tilraunir með kartöflurækt og ræktun annarra matjurta hér á landi. Hins vegar var því þannig háttað í Englandi og víða á meginlandi Evrópu fyrr á tímum, að enginn bóndi lét sér detta í hug að kaupa grænmeti, eða egg eða skinku. Bændurnir stunduðu matjurta- og garðrækt á sjálfbæran hátt og voru einnig með hænur og svín í garðinum.

Vélvæðing landbúnaðarins hefur hins vegar umbreytt aðferðum við garðyrkju þannig að segja má að í dag sé garðyrkja víða stunduð sem nokkurs konar iðnaður.

Ræktun matjurtagarða var ekki í tísku á tímabili og voru matjurtagarðar yfirleitt faldir einhvers staðar út í horni garðsins eða undir eldhúsglugganum. Nú um stundir er hins vegar að verða aftur mjög vinsælt að rækta matjurtir, svo vinsælt að fólk keppist um að fá aðgang að jarðnæði til að geta stundað slíka ræktun. 

Gróðurhús eru notuð á Íslandi til að rækta gómsæta tómata og safaríkar gúrkur, auk annars grænmetis. Íslenskt grænmeti þykir mjög bragðgott og er ástæðan fyrst og fremst sú staðreynd að íslenska vatnið er mjög hreint og tært  og er með besta vatni sem fáanlegt er á jörðinni.

Nánari upplýsingar um það hvernig er hægt að skipuleggja matjurtagarðinn, rækta og nýta má finna í Eldhúsgarðinum hér á vefnum. Ennfremur er hægt að nálgast upplýsingar um hvernig má nýta hinar margvíslegustu viiltu jurtir og grænmeti með því að skoða Grasa-Guddu Náttúrunnar.

Einkunn